jueves, 12 de marzo de 2026

Resistentes: Maximiliano Gutiérrez, un soldado antifascista.


O 8 de setembro de 1938, o sarxento de semana da 12 batería do rexemento de artillería lixeira nº 1 con sede en Pontevedra dá parte de que, nos retretes da tropa, aparecera un letreiro "contrario al Movimiento". A frase en cuestión era: "No vos creais que gana el fascio, no, nunca, y sinó se verá". Formada a tropa para pasar revista, atopan que o artilleiro Maximiliano Gutiérrez Martínez tiña un lapis tinta con sinais de que fora utilizado para escribir nunha parede. O soldado confesa a súa autoría.

Maximiliano estaba solteiro, tiña 20 anos, músico de profesión, era natural e veciño de Carrizo de la Ribera, partido xudicial de Astorga (León). Na súa declaración diante do xuíz non tenta desculparse e afirma que sempre tivera ideas esquerdistas por telas tamén seu pai e que

si no se ha ido con los rojos hacia Asturias fué porque aquellos no estaban de acuerdo con el Gobierno de la República y confiesa que ahora prefiriría estar formando parte del Ejército rojo antes que sirviendo en las filas nacionales porque dice que así defendería sus ideas.

Os informes do concello de Carrizo e da Garda Civil considérano de esquerda pero que, debido á súa curta idade, 

se cree era uno de tantos engañados que, ante las promesas de los dirigentes marxistas, se inclinara a dicha ideología, pues por su edad en nada se significó en política.

O consello de guerra da causa 725/38 celebrouse en Pontevedra o 4 de novembro de 1938. Nun dos considerandos da sentencia, o tribunal afirma que, coa frase pintada, Maximiliano expresara "su voluntad de adhesión a la rebelión marxista, voluntad que aún ratificó de modo extraño ante el Juzgado Instructor".

Considera tamén que debido á súa curta idade e polo ambiente social no que vivía, estaba "envenenado por las ideas marxistas" pero sen que se lle puidese considerar como militante, nin moito menos como significado, entre os extremistas, cualificándoo ademais como de "semi-inconsciente". A perversidade era escasa como poñían de manifesto os seus antecedentes e a propia actitude do procesado, a presencia física e a "tónica de sus declaraciones", así como o pouco dano causado.

 A pesar destas consideracións e nunha proba máis das disparatadas sentencias dos consellos de guerra, a pena foi moi elevada: reclusión perpetua.

Posteriormente seríalle conmutada e o expediente de responsabilidades políticas sobresido no ano 1949 (BOE 28-10-49).

jueves, 5 de marzo de 2026

Castelao e as manipulacións do Réxime.

 


O réxime franquista dispoñía dun omnipresente sistema para a recollida e control da información. Máis alá dos correspondentes servizos do aparato militar, policial e sindical, desde o ministerio de Información e Turismo contábase cunha extensa rede informativa. O servizo de auscultación da opinión pública e, posteriormente, o instituto de opinión pública, facían un seguimento polo miúdo do que se publicaba e das opinións da poboación sobre temas de actualidade. Neste traballo de Lucio Martínez Pereda podemos atopar información sobre eles: https://nuevarevolucion.es/que-se-dice-propaganda-control-de-la-opinion-publica-y-deteccion-de-rumores-durante-el-franquismo/ 

Esta información, ademais de servir para avaliar decisións de goberno, utilizábase como base para a elaboración de materiais do tipo dos Documenta e guións que se proporcionaban aos medios de comunicación. Orientábase e controlábase así a información que debían proporcionar sobre determinados asuntos. A través de telegramas cifrados numericamente, dende a dirección xeral de prensa exercíase un férreo control sobre o que era publicable ou prohibido. Polo tanto, a información recollida, logo de analizada, servía para facer máis eficaz a propaganda do réxime e facilitar un maior control social. A recollida estaba moi influída polo perfil ideolóxico das instancias recolectoras, todas na órbita da FET y de las JONS.

En ocasións, segundo a relevancia do tema, era o propio delegado provincial o que facía chegar directamente ás altas instancias certas informacións.

O 3 de outubro de 1964, o delegado provincial, Eduardo López Merino, dirixe un escrito ao Director General de Información, Carlos Robles Piquer, para informarlle duns feitos que consideraba “de notable interés político”. Robles Piquer, cuñado e home de confianza de Manuel Fraga, era o responsable da censura e responsable de diversas campañas de manipulación informativa naquela época. No escrito dáballe conta da doazón que Virginia Pereira, viúva de Castelao, acababa de facerlle ao Museo de Pontevedra da biblioteca e coleccións artísticas, “la cual se encontraba en depósito en el Museo provincial desde nuestra Guerra de Liberación, como consecuencia de la incautación que se llevó a efecto”. Conta que Filgueira lle manifestara que Virginia aceptara a cantidade de trescentas mil pesetas pero que era máis ben simbólica pois 

solamente los libros las valen con holgura. En cuanto a los apuntes y dibujos, creo yo que, aunque es difícil precisar, su valor es grande, sobre todo teniendo en cuenta que la mencionada señora se propone donar también al Museo de esta ciudad el resto de la obra de su marido que queda todavía en Buenos Aires. De esta forma, el número de dibujos y apuntes de Castelao que pasarán a ser propiedad del mismo Museo se eleva, en total, a tres mil.

A continuación, escribe uns parágrafos indicativos da finalidade da información que se transmite e da instrumentalización política que o réxime franquista podía facer do asunto:

A mi juicio, también tiene un gran interés político, el hecho de que la Sra Viúda de Castelao proyecte trasladar, según afirmaciones propias, los restos mortales de su esposo a España, los cuales reposan ahora en Buenos Aires, así como la circunstancia de que, en conversaciones particulares sostenidas por dicha señora ultimamente en Pontevedra, haya reconocido el indudable progreso de España, indicando que así estaba dispuesta a manifestarlo a “personas significadas” que residen en la Argentina, a cuyo país proyecta regresar en breve.

Como sabe Vd muy bien, todos estos hechos pueden actuar positivamente como un instrumento disolvente o desmoralizador de un cierto bloque político de matiz separatista que existe todavía en La Argentina. Y ello por cuanto el nombre de Castelao y la presencia de su Viuda parece que constituía, precisamente -al menos hasta ahora- todo un símbolo o coadyuvante eficaz para obtenerla la cohesión del mismo grupo.

Achegaba tamén copia da carta que a viúva lle dirixira ao director do Museo, Filgueira Valverde, e un “dossier” de prensa. Non indica como tivera acceso á carta.

Non deixa de ser significativo da importancia que lle dá ao tema o feito de que, o día anterior, tivese unha conversa co propio subsecretario, o pontevedrés Pío Cabanillas, a quen lle remite copia da carta de Virginia e a comunicación enviada a Robles.

O texto da carta de Virxinia, xa publicado noutros lugares, era o seguinte:

Mi distinguido amigo:

Creo interpretar fielmente el sentir de mi llorado esposo y cumplir un deber de gratitud hacia ese Patronato del que fué miembro fundador, al ofrecer al Museo de Pontevedra el conjunto de sus apuntes, dibujos, originales y los libros de su pequeña biblioteca, asegurando así que lo mejor de su obra quede reunido y en esa ciudad, donde precisamente fué producido. Al propio tiempo cedo los derechos de edición y los que pudieran caber para la reivindicación de lo que fué incautado. Mi situación no me permite, como fuera mi deseo, hacer donación de todo ello; por eso acepto la cantidad de trescientas mil pesetas.

Le ruego reciba y transmita a los miembros del Patronato el testimonio de mi consideración y afecto. Virginia, Viuda de Castelao.