domingo, 21 de junio de 2026

Enrique Peinador Porrúa.

 


Hai persoas que tiveron unha actuación moi destacada e que, por diversas razóns, non serían coñecidas se non houbese alguén que as sacara á luz. Este sería o caso do xurista galego Enrique Peinador Porrúa. Fai pouco, o admirado e inesquecible Francisco Xabier Redondo Abal publicou, en Edicións Laiovento, a súa biografía co significativo título de “Un demócrata fronte ábarbarie fascista. Vida e martirio de Enrique Peinador Porrúa,republicano galeguista (1902-1940)”. A desgraza fixo que a morte nos arrebatara a Fran antes da saída do libro. Quen isto escribe tivo o privilexio de ler o manuscrito e compartir impresións sobre el co apreciado compañeiro.

Estaba claro, e así figura no libro, que Fran Redondo tiña como obxectivo “reivindicar a figura e personalidade de Enrique Peinador Porrúa para rescatalo do anonimato e o esquecemento” e abofé que o conseguiu. Cunha minuciosa investigación desmonta a narración manipulada que o franquismo construíra sobre el.

Fai moitos anos, localicei no CDMH de Salamanca un expediente do Tribunal Especial para la Represión de la Masonería y el Comunismo (TERMC) a nome de Enrique Peinador; non aparecía o segundo apelido e isto fixo que, debido ao descoñecemento que tiña sobre a súa existencia, nun primeiro momento coidase que se refería a seu pai, Enrique Peinador Lines.

Na portada, encabezada coa consabida cruz e a lenda “IN HOC SIGNO VINCES” e a representación de san Xurxo combatendo o dragón, aparecían os datos do procedemento: xulgado especial nº 3, nº de xulgado 983/45, data da sentencia 30 de marzo de 1946 (sobresemento provisional) e unha anotación de “Situación: Presunto fallecido”.

Hoxe sabemos que Enrique Peinador Porrúa fora encausado no procedemento sumarísimo de urxencia 48310 e condenado a morte en abril de 1940. O 27 dese mes fusilárano, xunto 43 compañeiros, nas inmediacións do madrileño Cementerio del Este.

Neste artigo completamos o apuntado por Fran Redondo no epílogo do libro en relación con este procedemento por posible delito de pertenza á masonería, iniciado cando Peinador levaba máis de cinco anos falecido. Non era excepcional a incoación de procedementos xudiciais ou administrativos sobre persoas falecidas; por exemplo, son numerosos os de depuración do profesorado contra mestres e mestras que foran “paseados” ou executados anos antes.

As acusacións de presunto masón fundábanse en indicios que aparecían en varios informes pero eran tan inconcretas que non se podía atribuír cousas tan básicas como o nome simbólico, grao, loxa, etc. Non sería ata a investigación de Fran Redondo cando puido documentarse a pertenza á masonería; foi nunha declaración que Enrique fixo diante da Brigada Político Social, na que recoñece que fora membro da loxa NOMOS nº 5 de Madrid, co nome simbólico de Prisciliano.

Un certificado da Dirección General de Seguridad (17-10-45) informaba que nos Archivos Especiales figuraba o seguinte escrito:

CIRCULAR DE LA MASONERÍA MUY IMPORTANTE.- Masonería Universal. Familia Española. Libertad, Igualdad, Fraternidad. A:. L:. G:. D:. G:. A:. DE:. U:. Wall:. de Madrid, 6 de Agosto de 1936 e:. V:. A cuantos la presente vieren. SABED. Continuamos procurando mantener el contacto con los hermanos de la Regional que se hallan luchando por la libertad y la democracia. Nuestro espíritu está cada vez más confortado y optimista (lo estuvo siempre) al comprobar como estamos aportando un valioso contingente de hombres esforzados que saben actuar y saben morir. Aquellos que no se encuentren controlados en la presente relación, deben comunicar la actividad en que se ocupe a sus W:. MMaes:. o secretarios para que estos lo trasladen a la Regional. No es hora de desinteresarse de los acontecimientos ni de la disciplina. Cada cual en su puesto y la Institución como siempre, por encima de las fracciones y los individuos, procurando el bien de la Humanidad en todas partes.

Acompañaba un listado de membros no que aparecía Peinador.

A Brigada Político Social de Madrid (3-11-43) aclaraba que o segundo apelido era Porrúa, que vivira durante a “dominación roja” na Calle del Barco, nº 10

teniendo una actuación destacadísima, pues fué Fiscal del Tribunal de Alta Traición en las Salesas e intervino en asesinatos de personas de derechas y al terminar la guerra, por todo lo expuesto, fué juzgado y condenado a la última pena, siendo ejecutado el 27 de mayo de 1940 según manifiestan infinidad de personas de la Prisión de Porlier que conocen este hecho.

O 7 de febreiro de 1946, o Decanato dos xulgados municipais de Madrid comunica que os xuíces encargados dos rexistros civís non atoparon a inscrición de defunción.

O auto do xuíz declara terminado o sumario (11-2-46) e o sobresemento provisional ao non poder acreditar mediante a partida de defunción o falecemento. O TERMC confirma a decisión o 30 de marzo dese ano.

Pero o expediente seguiría acumulando documentación con posterioridade. Nada menos que doce anos despois, (o 9-7-1958) a Sección Especial da Delegación Nacional de Servicios Documentales, adscrita á Presidencia do Goberno, comunica ao presidente do TERMC que, na clasificación de documentos masónicos que levaban a cabo no arquivo, apareceran antecedentes de dito carácter relativos a Enrique Peinador Porrúa e que remitían certificación de novos antecedentes, que ampliaban os de 1945. O xefe da Sección Especial fai referencia á aparición dunha carta (6-7-1937) escrita por Peinador e con cabeceira da Academia Nacional de Jurisprudencia y Legislación, dirixida ao destacado socialista, subsecretario de Facenda, Jerónimo Bugeda, na que se interesa polo nomeamento dun amigo común, Antonio Bellver, como Teniente Auditor de Campaña

y como tú estás en inmejorables relaciones con el camarada Prieto y gozas de valiosa influencia en los medios milito-populares, a ti recurro con todo el apremio de nuestra buena y antigua amistad [...] Aquí me tienes a mi en este Madrid heroico acusando fascistas, y desde la banqueta fiscal te envío sin pareado un abrazo cordial.

Indican no certificado que na firma emprega os tres puntos masónicos.

Recomendamos o magnífico traballo de Fran Redondo para achegarnos a este galego que tivo unha destacada actividade naquel Madrid dos anos da 2ª República.

domingo, 14 de junio de 2026

Censura de imaxes.

 


As fotografías de mulleres "lixeiras de roupa" era outra obsesión da censura. Estaba prohibida a exhibición pública de figuras ou gravados que atentasen contra a moral. Os calendarios eran obxecto de especial atención pois abondaban os que tiñan este tipo de retratos. O 22 de outubro de 1955, denuncian que, na cabina dun camión da CAMPSA estacionado en Pontevedra "un grupo de niños estaba contemplando una figura femenina semidesnuda impresa en color y montada en cristal". Piden ao delegado da empresa en Vigo que ordenase retirala e así o fai; indica que tomou medidas para que non volva repetirse o feito. Non están libres de denuncias entidades tan respectables como podería ser o Liceo Casino pontevedrés: o 22 de novembro de 1955 ordénaselle á directiva que entregue na delegación do ministerio un calendario "de obscenidad manifiesta".

O delegado de información e turismo en Pontevedra facíase eco da circular que o de Lugo, Jesús Pedrosa Latas, publicaba sobre exhibición e difusión de calendarios:

Siendo una de las misiones encomendadas a esta Delegación Provincial, vigilar la publicación y circulación de grabados, fotografías, dibujos. etc, etc, que por su índole puedan constituír una repulsiva muestra fotográfica que no puede ser tolerada, puesto que atenta a los principios morales por cuya defensa velan las disposiciones actualmente en vigor, y habiéndose revelado este tipo de pornografía con mayor intensidad en los calendarios, en muchos de los cuales se reproducen desvergonzadas litografías con el fin de lograr una mayor propaganda entre el consumidor de los establecimientos o productos comerciales que en ellos se mencionan, sistema detestable que merece la repulsa de todo buen ciudadano, es por lo que para atajar cuanto queda expuesto, evitando así las perniciosas influencias que tales métodos pueden causar entre toda clase de públicos, y especialmente en la juventud...

Toma as medidas de prohibir as que non conten con autorización deste organismo e anuncia sancións contra os infractores e unha especial vixilancia.

En Pontevedra, o 12 de abril de 1955, recollen calendarios expostos ao público sen ter visado en varios establecementos; entre outros na xeadería "La Ibense" e na zapatería Vigo, na rúa de san Telmo ("este exhibe también grabados recortados de revistas extranjeras").

Os propios libros non estaban exentos; así sucedeu con "Memorias de Mistinguette". Este libro fora autorizado pola censura pero só presentaran o texto e non a portada nin "algunas fotografías de tipo pornográfico que constan en su interior". A delegación interesa a recollida dos libros nas librerías, cousa que efectúa a policía. Días despois devólvenlle os exemplares nos que foran arrincadas as páxinas coas imaxes (véxase ilustración deste artigo).

A inminencia da temporada de praias facía que se lembrase á prensa a prohibición de insertar "fotografías en maillot, biquini, en playas así como también anuncios que puedan resultar provocativos" (27-5-1954)

miércoles, 27 de mayo de 2026

Necrolóxicas e censura.

 


Un aspecto interesante da simbiose entre o franquismo e a Igrexa Católica é o tratamento que o Réxime daba, mediante os seus mecanismos de control dos medios de información, ás novas relacionadas con determinados actos. Un exemplo pode ser a prohibición de publicar necrolóxicas sen símbolos relixiosos ou con referencias a enterros civís. Trataremos o sucedido con motivo do enterro de Esperanza Serrano Rivero, viúva do destacado anarquista Ricardo Mella Cea. Esperanza faleceu en Vigo o 7 de novembro de 1944 e, os días 8 e 9, o xornal Faro de Vigo inserta a correspondente necrolóxica na que, por mandato da familia, non figura o símbolo da cruz nin referencia algunha de carácter relixioso. O xornal somete a censura a primeira delas e recibe a aprobación do “camarada censor”, Francisco Insua Martínez, “por entender que podía hacerlo ya que no se hacía constar en el texto de la esquela entierro civil ni que sería enterrado el cadáver en cementerio civil”. A segunda non a somete a censura. O xornal falanxista El Pueblo Gallego negárase a publicala sen a cruz.

A publicación non sentou nada ben ao ardoroso falanxista José Vázquez Fernández, delegado local da Vicesecretaría de Educación Popular, que, en escrito datado o 23 de novembro, insiste diante do delegado provincial, Enrique Munuera, na gravidade do sucedido. Copiamos un significativo parágrafo, exemplo acaido do acostumado carácter paranoico deste tipo de denuncias:

Aprovecho esta ocasión para informarte, que con motivo del entierro se han sucitado comentarios presentando dicho acto como una manifestación de elementos marxistas. Y esto es, a juicio de esta Delegación, lo que en realidad tiene importancia, ya que si la familia de la difunta no quiso intervención religiosa alguna, no se le debió autorizar efectuar el entierro en la forma que se efectúan los sepelios católicos, por cuanto constituye un hecho de muy mal efecto que detrás de un coche fúnebre vayan en manifestación una serie de personas de ideas marxistas y anticatólicas, que con el pretexto de acompañar un cadáver, van haciendo ostentación de su modo de pensar.

Munuera dá conta dos feitos ao gobernador civil, Luis Ponce de León, dous días despois. O gobernador realiza as pescudas precisas e conclúe que o home da finada, Ricardo Mella, era “indiferente religioso, aunque no anti-católico, pues era respetuoso con las creencias de los demás” e fora enterrado civilmente. Desminte as acusacións de Vázquez indicando que no velatorio estiveran presentes persoas de distintas crases sociais e ideoloxías

personas que luego acompañaron igualmente el sepelio sin pretensión política alguna, al menos que trascendiera en modo alguno, no presentando dicho entierro carácter de manifestación política como se dice, pues ha sido un conglomerado de acompañantes de muy diversas tendencias.

Case dez anos despois, en maio de 1953, a prohibición seguía vixente: unha consulta da emisora Radio Pontevedra sobre a radiación da necrolóxica dun pastor evanxélico de Marín, recibe a contestación do delegado de Información y Turismo, Julián Álvarez Villar, que se basea nas disposicións vixentes e na confirmación do director xeral Juan Aparicio:

Queda probida [sic] la publicación de esquelas y en general cuantas manifestaciones tiendan a producir una publicidad del sector protestante, y naturalmente no se puede incluír esquela sin cruz ni invitando a servicios religiosos ni a acudir al cementerio civil (Os subliñados aparecen no orixinal).

domingo, 10 de mayo de 2026

Os crimes e a censura.

 

A Dirección General de Prensa, sempre tratando de velar polo benestar emocional e a integridade moral da poboación, dirixe un telegrama á delegación pontevedresa do Ministerio de Información y Turismo indicando que: 

Queda prohibida la publicación periódicos de su provincia referencias o informaciones sobre crímenes de sangre carácter retrospectivo tanto nacionales como extranjeros. Comisión cualquiera otros delitos podrá hacerse información tratando de evitar todo caso lo que de morboso pueda haber. (19-6-1952). 

Esta orde causou unha grata impresión ao delegado provincial, Julián Álvarez Villar, que indica a súa satisfacción por tal medida "por ser esta provincia pródiga en actos criminales de ejemplaridad perniciosa al ser publicados".

Xa facía dous anos (24-2-1950) que a Junta Provincial de Protección de Menores se dirixira ao Delegado de Educación Popular para que extremase a vixilancia na publicación de noticias en prensa e radio, neste caso relativas a delitos e atentados contra a honestidade, evitando a publicación de frases ou expresións "que produzcan la curiosidad de los menores que por desconocer los términos empleados originan las consiguientes preguntas".

En ambos casos, o ocultamento da realidade considérase a medida oportuna para a salvagarda de posibles morbosidades e curiosidades malsanas.

Pasan os anos pero o estado de alerta sobre o tema non decae; en 1955, a delegación provincial diríxese á comisaría de policía pontevedresa porque 

se está vendiendo y cantando una serie de coplas, no autorizadas por esta Dependencia, y que por su contenido inadecuado, considero conveniente su intervención.

 As coplas en cuestión cantábanas os cegos os días de feira e as que consideraba inconvenientes eran as tituladas: "Un muchacho de treinta años que se casara en Toledo, mató a su madre y a un sobrino para robarles el dinero", "La triste tragedia de dos hermanos muertos por el amor de una mujer", "Una joven molinera llegó de lavar del río, mató al marido y a una hijita y los quemó en el molino" e "Por un capital mata al marido y al amado junto a ella y su cuñado". En verdade, deberiamos darlle a razón aos xerarcas da delegación pontevedresa pois xa só os títulos producen un forte arrepío.

As xestións policiais dan, en parte, os seus froitos e recollen, na feira do 1º de marzo, numerosos exemplares destas coplas. O posuidor era Marcial Girut Soto, un ambulante vigués de 50 anos, manifestou que as imprimira na imprenta "La Industrial" de Ourense. Tamén se descobre que había coplas impresas en Cartaxena.

Non demos localizado coplas nas que o título coincidira exactamente con estas, pero existen nas antoloxías composicións moi semellantes no seu argumento xa que a narración deste tipo de crimes tiña moito éxito.

jueves, 30 de abril de 2026

A censura e os "moscóns".

 


As coplas cantadas por comparsas e “rondallas” en determinadas datas, así como as que se interpretaban nas festas dos maios, tamén eran obxecto dun seguimento estrito por parte das autoridades. As letras debían presentarse a censura previa nas dependencias do Ministerio de Información e Turismo. As críticas permitidas non debían rebordar os motivos anecdóticos se querían lograr autorización. O habitual era que fosen autorizadas, pois poucas eran as que se atrevían ir máis alá do que a experiencia aconsellaba, aínda que á hora de cantalas podían tentar variar as letras segundo as circunstancias.

O delegado local de Cambados remitía á delegación provincial para ser visada (18-2-1955) a copla “Vivan os vellos” que, ao seu xuízo, “no atenta contra la moral y buenas costumbres, así como tampoco contra personas determinadas”, como dixemos, era o acostumado. En ocasións, algúns grupos resistíanse a facilitar as letras aos delegados locais; o antes citado de Cambados comunicaba polas mesmas datas que os denominados “Dedicatoria a Galicia”, de San Miguel de Deiro, e “La Tranca”, de Xil (Meaño), entorpeceran a súa función e pedía se tomasen medidas.

Nalgunha ocasión, as cousas sucedían doutro xeito: o 16 de febreiro de 1955, a inspección de publicacións denegou integramente a copla titulada “Los egoístas del cuerno”, que presentara o veciño da vila cambadesa Hermenegildo Millán. Comunican a decisión á comandancia da Guardia Civil para que lle fixesen entrega da resolución ao interesado. A utilización desta canle policial tiña unha evidente compoñente de intimidación e advertencia sobre a gravidade do feito.

Os motivos da censura estaban relacionados cun conflito mariñeiro no que estiveran implicados armadores e regateiras pola venda de xurelos. O réxime non podía tolerar que se publicitasen este tipo de enfrontamentos e moito menos que aos “amos” lles saíse “el tiro por la culata”. O sucedido cóntase na copla censurada que transcribimos a continuación:

Hoy hablamos del jurel / del pequeño y del grandón

el pequeño es “piroli” / el jurel grande es “moscón”.

En Cambados sucedió / lo que vamos a contar:

pongan el oído atento / que vamos a comenzar.

Un barco salió del puerto, / -no sé si de los primeros-

hábil el patrón de pesca, / expertos los marineros.

La suerte los acompaña / y tomaron varias cestas

de “moscones y mosconas” / que a comprar fueron las “pescas”

Las “pescas” son vendedoras / que venden en el mercado

o bien van por las aldeas / buscando el pan bien ganado.

La parte de los marinos / en la Lonja se vendió,

pero a los señores amos / el precio no les gustó

Las regateiras se ponen / furiosas, y con razón,

viendo que los amos paran / la venta de su “moscón”.

Los aventureros sueñan, / sueñan con ir a la luna.

Los amos con sus jureles, / soñaron con la fortuna.

Cargaron carros y coches / y salen a toda prisa

-Esto es un caso serio / y no lo tomen a risa.

Un pregón en bicicleta / tocando el cuerno salió.

Recorriendo las aldeas / el contorno alborotó.

Salieron los aldeanos / a las puertas alarmados

suponiendo que la guerra / les declaraba Cambados.

El pregonero del cuerno / iba diciendo: ¡Atención!

Que hoy vamos a regalar / el jurel tipo “moscón”.

Los aldeanos se curan / del susto que habían tomado

pues pensaban que otra guerra / ya se había declarado.

Ponen albarda a la burra / compran sal para salar

los “moscones” que suponen / les vienen a regalar.

Al llegar los vendedores / con el jurel mareado

(que se mareó del susto / que en el viaje ha tomado)

se disponen a vender / pero el labrador se para

y guiñando el ojo dice / - “La cosa no es regalada”

Los moscones, amoscados, / dicen - ¡Ya estamos sin vida,

si no nos meten en sal / seremos cosa podrida.

Los aldeanos no compran / el jurel ya huele mal

y los amos ya barruntan / la pérdida garrafal

Los moscones se marean / ya cansados de trotar

y al fin los venden a un precio / que más vale silenciar.

Unos dicen a tres “chicas” / otros a tres “patacones”

los amos lloran la suerte / que tuvieron sus moscones.

Las regateiras se enojan / pero más tarde se rieron

cuando este funesto caso / en las aldeas supieron

Si vuelven a las aldeas / no vayan tocando el cuerno

más vale vayan tocarlo / a las puertas del infierno.

No vengan tocando el cuerno / que nos pueden asustar

Ni moscones ni mosconas / les habemos de comprar.

Que vengan las regateiras / que a ellas les compraremos

y a los amos egoístas / ni a las puertas los queremos.

Los del equipo del cuerno / tuvieron que comprender

que los que todo lo quieren / todo lo pueden perder.

En eso de compra-venta, / donde las toman las dan

dejen que las regateiras / defiendan también su pan.

Los moscones se pudrieron / y fueron cosa barata

y a los amos les salió / el tiro por la culata.

 

Fondo: Arquivo Dixital de Galicia. AHPPO. Delegación MIT. 

jueves, 12 de marzo de 2026

Resistentes: Maximiliano Gutiérrez, un soldado antifascista.


O 8 de setembro de 1938, o sarxento de semana da 12 batería do rexemento de artillería lixeira nº 1 con sede en Pontevedra dá parte de que, nos retretes da tropa, aparecera un letreiro "contrario al Movimiento". A frase en cuestión era: "No vos creais que gana el fascio, no, nunca, y sinó se verá". Formada a tropa para pasar revista, atopan que o artilleiro Maximiliano Gutiérrez Martínez tiña un lapis tinta con sinais de que fora utilizado para escribir nunha parede. O soldado confesa a súa autoría.

Maximiliano estaba solteiro, tiña 20 anos, músico de profesión, era natural e veciño de Carrizo de la Ribera, partido xudicial de Astorga (León). Na súa declaración diante do xuíz non tenta desculparse e afirma que sempre tivera ideas esquerdistas por telas tamén seu pai e que

si no se ha ido con los rojos hacia Asturias fué porque aquellos no estaban de acuerdo con el Gobierno de la República y confiesa que ahora prefiriría estar formando parte del Ejército rojo antes que sirviendo en las filas nacionales porque dice que así defendería sus ideas.

Os informes do concello de Carrizo e da Garda Civil considérano de esquerda pero que, debido á súa curta idade, 

se cree era uno de tantos engañados que, ante las promesas de los dirigentes marxistas, se inclinara a dicha ideología, pues por su edad en nada se significó en política.

O consello de guerra da causa 725/38 celebrouse en Pontevedra o 4 de novembro de 1938. Nun dos considerandos da sentencia, o tribunal afirma que, coa frase pintada, Maximiliano expresara "su voluntad de adhesión a la rebelión marxista, voluntad que aún ratificó de modo extraño ante el Juzgado Instructor".

Considera tamén que debido á súa curta idade e polo ambiente social no que vivía, estaba "envenenado por las ideas marxistas" pero sen que se lle puidese considerar como militante, nin moito menos como significado, entre os extremistas, cualificándoo ademais como de "semi-inconsciente". A perversidade era escasa como poñían de manifesto os seus antecedentes e a propia actitude do procesado, a presencia física e a "tónica de sus declaraciones", así como o pouco dano causado.

 A pesar destas consideracións e nunha proba máis das disparatadas sentencias dos consellos de guerra, a pena foi moi elevada: reclusión perpetua.

Posteriormente seríalle conmutada e o expediente de responsabilidades políticas sobresido no ano 1949 (BOE 28-10-49).

jueves, 5 de marzo de 2026

Castelao e as manipulacións do Réxime.

 


O réxime franquista dispoñía dun omnipresente sistema para a recollida e control da información. Máis alá dos correspondentes servizos do aparato militar, policial e sindical, desde o ministerio de Información e Turismo contábase cunha extensa rede informativa. O servizo de auscultación da opinión pública e, posteriormente, o instituto de opinión pública, facían un seguimento polo miúdo do que se publicaba e das opinións da poboación sobre temas de actualidade. Neste traballo de Lucio Martínez Pereda podemos atopar información sobre eles: https://nuevarevolucion.es/que-se-dice-propaganda-control-de-la-opinion-publica-y-deteccion-de-rumores-durante-el-franquismo/ 

Esta información, ademais de servir para avaliar decisións de goberno, utilizábase como base para a elaboración de materiais do tipo dos Documenta e guións que se proporcionaban aos medios de comunicación. Orientábase e controlábase así a información que debían proporcionar sobre determinados asuntos. A través de telegramas cifrados numericamente, dende a dirección xeral de prensa exercíase un férreo control sobre o que era publicable ou prohibido. Polo tanto, a información recollida, logo de analizada, servía para facer máis eficaz a propaganda do réxime e facilitar un maior control social. A recollida estaba moi influída polo perfil ideolóxico das instancias recolectoras, todas na órbita da FET y de las JONS.

En ocasións, segundo a relevancia do tema, era o propio delegado provincial o que facía chegar directamente ás altas instancias certas informacións.

O 3 de outubro de 1964, o delegado provincial, Eduardo López Merino, dirixe un escrito ao Director General de Información, Carlos Robles Piquer, para informarlle duns feitos que consideraba “de notable interés político”. Robles Piquer, cuñado e home de confianza de Manuel Fraga, era o responsable da censura e responsable de diversas campañas de manipulación informativa naquela época. No escrito dáballe conta da doazón que Virginia Pereira, viúva de Castelao, acababa de facerlle ao Museo de Pontevedra da biblioteca e coleccións artísticas, “la cual se encontraba en depósito en el Museo provincial desde nuestra Guerra de Liberación, como consecuencia de la incautación que se llevó a efecto”. Conta que Filgueira lle manifestara que Virginia aceptara a cantidade de trescentas mil pesetas pero que era máis ben simbólica pois 

solamente los libros las valen con holgura. En cuanto a los apuntes y dibujos, creo yo que, aunque es difícil precisar, su valor es grande, sobre todo teniendo en cuenta que la mencionada señora se propone donar también al Museo de esta ciudad el resto de la obra de su marido que queda todavía en Buenos Aires. De esta forma, el número de dibujos y apuntes de Castelao que pasarán a ser propiedad del mismo Museo se eleva, en total, a tres mil.

A continuación, escribe uns parágrafos indicativos da finalidade da información que se transmite e da instrumentalización política que o réxime franquista podía facer do asunto:

A mi juicio, también tiene un gran interés político, el hecho de que la Sra Viúda de Castelao proyecte trasladar, según afirmaciones propias, los restos mortales de su esposo a España, los cuales reposan ahora en Buenos Aires, así como la circunstancia de que, en conversaciones particulares sostenidas por dicha señora ultimamente en Pontevedra, haya reconocido el indudable progreso de España, indicando que así estaba dispuesta a manifestarlo a “personas significadas” que residen en la Argentina, a cuyo país proyecta regresar en breve.

Como sabe Vd muy bien, todos estos hechos pueden actuar positivamente como un instrumento disolvente o desmoralizador de un cierto bloque político de matiz separatista que existe todavía en La Argentina. Y ello por cuanto el nombre de Castelao y la presencia de su Viuda parece que constituía, precisamente -al menos hasta ahora- todo un símbolo o coadyuvante eficaz para obtenerla la cohesión del mismo grupo.

Achegaba tamén copia da carta que a viúva lle dirixira ao director do Museo, Filgueira Valverde, e un “dossier” de prensa. Non indica como tivera acceso á carta.

Non deixa de ser significativo da importancia que lle dá ao tema o feito de que, o día anterior, tivese unha conversa co propio subsecretario, o pontevedrés Pío Cabanillas, a quen lle remite copia da carta de Virginia e a comunicación enviada a Robles.

O texto da carta de Virxinia, xa publicado noutros lugares, era o seguinte:

Mi distinguido amigo:

Creo interpretar fielmente el sentir de mi llorado esposo y cumplir un deber de gratitud hacia ese Patronato del que fué miembro fundador, al ofrecer al Museo de Pontevedra el conjunto de sus apuntes, dibujos, originales y los libros de su pequeña biblioteca, asegurando así que lo mejor de su obra quede reunido y en esa ciudad, donde precisamente fué producido. Al propio tiempo cedo los derechos de edición y los que pudieran caber para la reivindicación de lo que fué incautado. Mi situación no me permite, como fuera mi deseo, hacer donación de todo ello; por eso acepto la cantidad de trescientas mil pesetas.

Le ruego reciba y transmita a los miembros del Patronato el testimonio de mi consideración y afecto. Virginia, Viuda de Castelao.