martes, 29 de septiembre de 2026

1964: Umbral contra Castelao.

En 1964 o Día das Letras Galegas foi dedicado a Castelao; con dito motivo a Real Academia Galega organizou unha serie de actos na súa honra, entre eles unha conferencia de D. Ramón Otero Pedrayo, que se celebra no salón artesoado de Fonseca e unha misa en galego, que oficia o padre Gándara na igrexa da universidade compostelá. Estes actos deron pé a unha crítica virulenta do xornalista e escritor Francisco Umbral no número 294 (20 de xuño de 1964) na revista La Estafeta Literaria. Esta revista naceu en 1944 e levaba na cabeceira o lema "Por España y su caudillo", tivo como primeiro director ao falanxista Juan Aparicio, Delegado Nacional de Prensa e encargado da censura. En 1964, con Fraga como ministro de Información e Turismo, o director era Luis Ponce de León. Por desgraza ese número da revista non aparece nos repositorios hemerográficos habituais polo que non podemos acceder directamente ao seu contido; de todos xeitos e para o tema que nos ocupa, contamos con citas textuais de varias persoas que o reproducen nos seus escritos de protesta.

Umbral opinaba que non era correcto organizar homenaxes a Castelao porque fora "integrante del Frente popular y de notoria tendencia separatista". Tamén aludía á homilía pronunciada polo padre Gándara indicando que lle parecía subversivo que un sacerdote se dirixira aos fieis en lingua galega e que pronunciase "alusiones laudatorias para Rodríguez Castelao [...] no creíamos tan frágil la memoria de algunos sacerdotes respecto al comportamiento de los frentepopulistas. Umbral, exercendo de crítico literario, escribía que 

Castelao fué un destacado político separatista y mediocre escritor y juzgar ambas facetas indiscriminadamente es, en el mejor de los casos, un juego peligroso.

 Na mesma nota refírese tamén á conferencia en galego de Otero Pedrayo: "lastimosamente el idioma utilizado impidió la total comprensión de algunos párrafos de la conferencia".

Nos fondos da Delegación de Información e Turismo de Pontevedra gárdanse unha serie de escritos dirixidos ao director da revista, un deles anónimo, que protestan enerxicamente polo artigo de Umbral. Entre eles atopamos unha carta de Basilio Losada e outra de Salvador García-Bodaño.

A carta anónima, datada en Pontevedra, xa dende a primeira liña está cargada dunha ácida ironía: diríxese ao "Sr. Director de la "ESTAFETA (político ?)- LITERARIA" (sic). Aparte de refutar os cualificativos que Umbral lle dirixe a Castelao, refírese ao "sistema de prensa dirigida" no que engloba a revista.

A única carta en galego é a de Ramón Fernández, tamén de Pontevedra. Lera a nota con profundo desagrado e cualifícaa de tendenciosa e non aceptable de ningún xeito. Como católico sentira unha gran vergoña polo trato dado a Castelao "que sépanno Vdes, foi decote católico e morreu como tal", senón o dado ao padre Gándara. 

Castelao non deixou de ser galego nen católico endexamais, por moitos "sanbenitos" que dende esa tendenciosa e outras revistas semellantes se lle podan poñer.

 Remata co seguinte parágrafo: 

Polo demais cada un opina o que queira. Así calquera pode decir que Lope de Vega é moi malo, sin leer, craro está, ningunha obra del como supoño faría o inorante que deu a nota. Non hai duda de que non leu ren de Castelao. Mais para que seguir escribindo mais e maxime dunha revista que poderiamos chamar "Estufita literaria" pois somentes pensa en queimar.

Outro pontevedrés, Manuel Dapena Baqueiro, censura que se cualificase o galego de Otero Pedrayo como academizante. O avogado coruñés Agustín Rodríguez expresa a súa estraneza polo comentario: 

Salta a la vista la mala fe del redactor de la nota" e afirma que Umbral debe descoñecer libros como "Un ollo de vidro", "Cousas", "Os dous de sempre", "Os vellos non deben de namorarse", etc. "Castelao -el tiempo será testigo- figurará al lado de las grandes figuras gallegas como Prisciliano, Xelmírez, Rosalía, la historia, que siempre valora con justicia la realidad, juzgará su vida y su obra y lo encasillará en el lugar que ustedes, con un evidente resentimiento le niegan.

O profesor Basilio Losada, dende Barcelona, fai unha crítica polo miúdo do artigo e desmonta unha a unha as súas afirmacións: 

 Es lamentable que aún haya gentes empeñadas en envenenar la convivencia normal de todos los españoles y prolongar una situación de guerra civil que bastante daño nos ha causado a todos. Acusa el sr Umbral a Castelao de "separatista". La palabra no aclara nada (a no ser la mala fe y escasa información del Sr. Umbral [...] Esto lo sabe cualquiera que haya tenido la honradez de informarse antes de manejar tópicos de café trasnochados y ofensivos para le memoria de un hombre que sirvió a su tierra con honradez y lealtad. 

Sobre a homilía do padre Gándara, escribe: 

dudo mucho que el franciscano santiagués haya alabado a Castelao por formar parte del Frente Popular. Alabaría a Castelao sin duda por su fidelidad a la Galicia auténtica, que no es la de los agüistas y veraneantes, sino la de los que se ven forzados a emigrar en cantidades crecientes sin que nadie se preocupe de poner remedio a esta gigantesca tragedia.

 En canto ás críticas á calidade literaria de Castelao, Basilio Losada pregúntase: 

¿Realmente el Sr. Umbral ha leído algo de Castelao? ¿Sabía incluso quien era Castelao antes de que le ordenaran redactar la nota que publica "La Estafeta"?.

Salvador García-Bodaño envía un escrito que titula "Asterisco a una nota sobre Castelao". Copiamos un parágrafo: 

resulta en verdad difícil comprender criterios tan cortos e inhumanos, tan insidiosos y cargados de viejos odios
insaciables, como el que expone y firma Francisco Umbral
[...] Solo quien se vea movido por un profundo rencor que le ciegue puede dejar a un lado sin escrúpulos todo cuanto se ha escrito y propugna en el mundo libre acerca de la protección y fomento de la cultura y de las lenguas en las comunidades históricas diferenciadas. Pero el Sr. Umbral, desde ese ámbito que indica su apellido, permanece al margen no solo del espíritu de la UNESCO, sino también -y ya es el colmo!- de la propia doctrina de nuestra Iglesia.

domingo, 26 de julio de 2026

"Profanación" da Cruz dos Caídos pontevedresa.


Saturnino Benito Paz Peón foi un dos primeiros afiliados á Falanxe pontevedresa. Ingresou na organización no ano 1934 e nese mesmo ano xa aparece como denunciante do chofer comunista Juan Manuel Gómez Corbacho; a consecuencia do proceso militar que se lle incoa, Corbacho acabaría preso no penal de san Cristóbal. Paz Peón formou parte do grupo máis próximo ao xefe provincial da Falanxe Manuel Castro Pena e, xunto outros falanxistas e o propio Castro Pena, foi procesado en maio de 1937 pola serie de extorsións e abusos que cometeran tras o golpe. O tribunal foi comprensivo coas accións realizadas considerando que eran propias daqueles primeiros momentos.

Voluntario na fronte de batalla, Saturnino acada a graduación de tenente provisional de infantería e foi condecorado coa Cruz de Guerra, Cruz Roja del Mérito Militar e Medalla de la Campaña. Foi xefe local de milicias e mutilado de guerra. Tamén tivo un papel moi activo na reactivación da Semana Santa pontevedresa e foi fundador, xunto outros destacados falanxistas, da Cofradía de Nuestro Padre Jesús Caído, máis coñecida como a confraría dos ex-combatentes. Nomeárono xefe da gardería do servizo forestal da Deputación.

No ano 1950 ocupaba o cargo de Delegado Comarcal de Ex-Combatientes e fai un escrito dirixido ao Camarada Jefe Provincial del Movimiento no que denuncia unha serie de feitos relacionados co monumento aos caídos, máis coñecido como Cruz dos Caídos, sito na avenida de Montero Ríos.

Al objeto de perpetuar la memoria de los miles de camaradas Caídos por Dios y por la Patria, se erigió en la Avenida de Montero Ríos de esta Capital, un Monumento para mantener vivo el recuerdo de las generaciones. Los que vimos caer bajo el plomo de la metralla marxista a tantos excelentes camaradas, que todo lo dieron en holocausto de la Patria, no podemos consentir la profanación a que está sometido diariamente el citado Monumento.

Es vergonzoso ver, como se ve muy a menudo, la falta de respeto hacia un símbolo tan sagrado; tales como dedicarse a comer y merendar unas veces; a jugar los niños otras y lo que es más denigrante aún, es que las parejas de enamorados se arrullen en posturas y ademanes nada correctos y siempre inmorales sobre las losas de tan sagrado lugar.

Reclama que as autoridades tomen medidas e fagan as reparacións necesarias para arranxar o deterioro do conxunto monumental.

Como Delegado Comarcal de Ex-Combatientes de Pontevedra, como Falangista y como Español, lo pongo en tu conocimiento, al objeto de que se remedien estos males y se honre como lo merecen a todos aquellos que dieron todo lo que tenían que dar, por la Religión y por su Patria. Por Dios, España y su Revolución Nacional-Sindicalista. Pontevedra, 6-2-1950.

A Cruz de los Caídos fora unha iniciativa do gobernador civil e xefe provincial do Movimiento Francisco Rodríguez Acosta, secundado polo secretario local Luis Huesa.

As obras comezaron en agosto de 1941. Estaba composta por unha cruz de pedra de 10 metros de altura flanqueada polas bandeiras do Movimiento e coa lenda, gravada en bronce, de “José Antonio: ¡Presente!”. Como se escribía no xornal falanxista El Pueblo Gallego:

 Pontevedra había ya erigido, en la necrópolis de San Mauro, un magnífico mausoleo a los Caídos pontevedreses; había grabado sus nombres en las paredes vetustas de sus templos; pero este homenaje parcial, limitado, había que generalizarlo, extenderlo a todos los Caídos de la nación.

Foi inaugurada o 7 de decembro de 1941 nun acto no que tivo especial protagonismo o arcebispo Tomás Muniz de Pablos; oficiou unha misa en Santa María e, a continuación, trasladouse baixo palio cara o monumento. O tempo non axudou pois houbo unha choiva continua obrigando a que o acto de inauguración se celebrase no interior da Deputación; Muniz de Pablos bendiciu a cruz dende un balcón do pazo provincial. Concedeu cen días de indulxencias por cada oración que se rezase diante da cruz. Asistiron autoridades militares, co capitán xeral Soláns á cabeza, alcaldes de toda a provincia e xerarquías do Movimiento. Destacouse a presencia de representantes do Fascio italiano e do Partido Nazi alemán que acompañaron os xerarcas falanxistas vigueses.

 

martes, 7 de julio de 2026

Resistencias. Tui: Manuel Vicente Álvarez.


Entre os actos de resistencia cotiá contra o Réxime, os comentarios e rumores afectaban a orde ideolóxica imposta polo franquismo. Así o consideraban as autoridades, que non dubidaron en proceder contra os autores e, como no caso que nos ocupa, podían chegar a sometelos a consello de guerra.

Aínda que non poden asociarse automaticamente as persoas autoras de actos de resistencia como opositoras conscientes ao franquismo, no caso dos de carácter simbólico ou ideolóxico, o máis habitual era que tivesen antecedentes nese senso.

Era o caso do funcionario de prisións Manuel Vicente Álvarez. Manuel solicitara o ingreso na loxa Helenes nº 7 de Pontevedra no ano 1933; así se documenta nun escrito que esta loxa envía á Constancia nº 13 de Ourense. O xuíz Colmeiro, instrutor do macroproceso contra a masonería galega, manda detelo en setembro de 1937 porque existían “indicios suficientes para asegurar de una manera indubitable” a súa afiliación masónica. Quedou en liberdade o 16 de decembro dese ano. Tamén sabemos da súa militancia en Izquierda Republicana.

Era natural da Guarda e residía en Tui.

O día 27 de xaneiro de 1938, a Garda Civil tudense instrúelle un atentado “por propalar noticias falsas en relación al Glorioso Movimiento Nacional”. O Delegado de Orde Pública ordena detelo por “frases derrotistas”.

Un dos denunciantes era o garda cívico Jesús Vidal; afirma que, nunha conversa entre ambos, Manuel dixera que en Teruel 

habíamos tenido los Nacionales una carnicería, demostrando en toda su conversación su tendencia derrotista, considerándole un individuo de ideas marxistas y demostrando su poco afecto a la Causa Nacional.

Ademais do anterior, outras testemuñas afirman que, atopándose no despacho de gasolina de Gerardo Priegue, dixéralle a un fillo do dono que se marchaba á fronte “que iba al matadero de Teruel”. Así o confirma Xerardo.

Manuel Vicente nega os feitos á Garda Civil e, posteriormente, diante do xuíz admite as conversacións pero sostén que as manifestacións non foran no senso en que o acusaban. Por exemplo, no caso do fillo de Priegue, a confusión podería deberse a que falara baixo por estar afónico. O que lle dixera fora: “Que lleve V. buen viaje, y a defender la Patria y morir por ella si es preciso, que aquello es un matadero de rojos y hay que acabar con ellos”.

Manuel móvese moi ben para articular a defensa e consegue informes moi favorables, entre outros do alcalde e do presbítero Pío J. Varela. Xúlgano na causa 504/38, por sedición militar.

Nun dos resultandos da sentencia, afírmase que 

es persona de buena conducta pública y privada no teniendo matiz político conocido y habiendo tratado con deferencia y afabilidad en su cargo de Inspector de Prisiones a los presos sociales de derechas encarcelados por el funesto Frente Popular.

 Considerando que houbera unha errónea interpretación das frases, o tribunal absolveuno.

 

domingo, 21 de junio de 2026

Enrique Peinador Porrúa.

 


Hai persoas que tiveron unha actuación moi destacada e que, por diversas razóns, non serían coñecidas se non houbese alguén que as sacara á luz. Este sería o caso do xurista galego Enrique Peinador Porrúa. Fai pouco, o admirado e inesquecible Francisco Xabier Redondo Abal publicou, en Edicións Laiovento, a súa biografía co significativo título de “Un demócrata fronte ábarbarie fascista. Vida e martirio de Enrique Peinador Porrúa,republicano galeguista (1902-1940)”. A desgraza fixo que a morte nos arrebatara a Fran antes da saída do libro. Quen isto escribe tivo o privilexio de ler o manuscrito e compartir impresións sobre el co apreciado compañeiro.

Estaba claro, e así figura no libro, que Fran Redondo tiña como obxectivo “reivindicar a figura e personalidade de Enrique Peinador Porrúa para rescatalo do anonimato e o esquecemento” e abofé que o conseguiu. Cunha minuciosa investigación desmonta a narración manipulada que o franquismo construíra sobre el.

Fai moitos anos, localicei no CDMH de Salamanca un expediente do Tribunal Especial para la Represión de la Masonería y el Comunismo (TERMC) a nome de Enrique Peinador; non aparecía o segundo apelido e isto fixo que, debido ao descoñecemento que tiña sobre a súa existencia, nun primeiro momento coidase que se refería a seu pai, Enrique Peinador Lines.

Na portada, encabezada coa consabida cruz e a lenda “IN HOC SIGNO VINCES” e a representación de san Xurxo combatendo o dragón, aparecían os datos do procedemento: xulgado especial nº 3, nº de xulgado 983/45, data da sentencia 30 de marzo de 1946 (sobresemento provisional) e unha anotación de “Situación: Presunto fallecido”.

Hoxe sabemos que Enrique Peinador Porrúa fora encausado no procedemento sumarísimo de urxencia 48310 e condenado a morte en abril de 1940. O 27 dese mes fusilárano, xunto 43 compañeiros, nas inmediacións do madrileño Cementerio del Este.

Neste artigo completamos o apuntado por Fran Redondo no epílogo do libro en relación con este procedemento por posible delito de pertenza á masonería, iniciado cando Peinador levaba máis de cinco anos falecido. Non era excepcional a incoación de procedementos xudiciais ou administrativos sobre persoas falecidas; por exemplo, son numerosos os de depuración do profesorado contra mestres e mestras que foran “paseados” ou executados anos antes.

As acusacións de presunto masón fundábanse en indicios que aparecían en varios informes pero eran tan inconcretas que non se podía atribuír cousas tan básicas como o nome simbólico, grao, loxa, etc. Non sería ata a investigación de Fran Redondo cando puido documentarse a pertenza á masonería; foi nunha declaración que Enrique fixo diante da Brigada Político Social, na que recoñece que fora membro da loxa NOMOS nº 5 de Madrid, co nome simbólico de Prisciliano.

Un certificado da Dirección General de Seguridad (17-10-45) informaba que nos Archivos Especiales figuraba o seguinte escrito:

CIRCULAR DE LA MASONERÍA MUY IMPORTANTE.- Masonería Universal. Familia Española. Libertad, Igualdad, Fraternidad. A:. L:. G:. D:. G:. A:. DE:. U:. Wall:. de Madrid, 6 de Agosto de 1936 e:. V:. A cuantos la presente vieren. SABED. Continuamos procurando mantener el contacto con los hermanos de la Regional que se hallan luchando por la libertad y la democracia. Nuestro espíritu está cada vez más confortado y optimista (lo estuvo siempre) al comprobar como estamos aportando un valioso contingente de hombres esforzados que saben actuar y saben morir. Aquellos que no se encuentren controlados en la presente relación, deben comunicar la actividad en que se ocupe a sus W:. MMaes:. o secretarios para que estos lo trasladen a la Regional. No es hora de desinteresarse de los acontecimientos ni de la disciplina. Cada cual en su puesto y la Institución como siempre, por encima de las fracciones y los individuos, procurando el bien de la Humanidad en todas partes.

Acompañaba un listado de membros no que aparecía Peinador.

A Brigada Político Social de Madrid (3-11-43) aclaraba que o segundo apelido era Porrúa, que vivira durante a “dominación roja” na Calle del Barco, nº 10

teniendo una actuación destacadísima, pues fué Fiscal del Tribunal de Alta Traición en las Salesas e intervino en asesinatos de personas de derechas y al terminar la guerra, por todo lo expuesto, fué juzgado y condenado a la última pena, siendo ejecutado el 27 de mayo de 1940 según manifiestan infinidad de personas de la Prisión de Porlier que conocen este hecho.

O 7 de febreiro de 1946, o Decanato dos xulgados municipais de Madrid comunica que os xuíces encargados dos rexistros civís non atoparon a inscrición de defunción.

O auto do xuíz declara terminado o sumario (11-2-46) e o sobresemento provisional ao non poder acreditar mediante a partida de defunción o falecemento. O TERMC confirma a decisión o 30 de marzo dese ano.

Pero o expediente seguiría acumulando documentación con posterioridade. Nada menos que doce anos despois, (o 9-7-1958) a Sección Especial da Delegación Nacional de Servicios Documentales, adscrita á Presidencia do Goberno, comunica ao presidente do TERMC que, na clasificación de documentos masónicos que levaban a cabo no arquivo, apareceran antecedentes de dito carácter relativos a Enrique Peinador Porrúa e que remitían certificación de novos antecedentes, que ampliaban os de 1945. O xefe da Sección Especial fai referencia á aparición dunha carta (6-7-1937) escrita por Peinador e con cabeceira da Academia Nacional de Jurisprudencia y Legislación, dirixida ao destacado socialista, subsecretario de Facenda, Jerónimo Bugeda, na que se interesa polo nomeamento dun amigo común, Antonio Bellver, como Teniente Auditor de Campaña

y como tú estás en inmejorables relaciones con el camarada Prieto y gozas de valiosa influencia en los medios milito-populares, a ti recurro con todo el apremio de nuestra buena y antigua amistad [...] Aquí me tienes a mi en este Madrid heroico acusando fascistas, y desde la banqueta fiscal te envío sin pareado un abrazo cordial.

Indican no certificado que na firma emprega os tres puntos masónicos.

Recomendamos o magnífico traballo de Fran Redondo para achegarnos a este galego que tivo unha destacada actividade naquel Madrid dos anos da 2ª República.

domingo, 14 de junio de 2026

Censura de imaxes.

 


As fotografías de mulleres "lixeiras de roupa" era outra obsesión da censura. Estaba prohibida a exhibición pública de figuras ou gravados que atentasen contra a moral. Os calendarios eran obxecto de especial atención pois abondaban os que tiñan este tipo de retratos. O 22 de outubro de 1955, denuncian que, na cabina dun camión da CAMPSA estacionado en Pontevedra "un grupo de niños estaba contemplando una figura femenina semidesnuda impresa en color y montada en cristal". Piden ao delegado da empresa en Vigo que ordenase retirala e así o fai; indica que tomou medidas para que non volva repetirse o feito. Non están libres de denuncias entidades tan respectables como podería ser o Liceo Casino pontevedrés: o 22 de novembro de 1955 ordénaselle á directiva que entregue na delegación do ministerio un calendario "de obscenidad manifiesta".

O delegado de información e turismo en Pontevedra facíase eco da circular que o de Lugo, Jesús Pedrosa Latas, publicaba sobre exhibición e difusión de calendarios:

Siendo una de las misiones encomendadas a esta Delegación Provincial, vigilar la publicación y circulación de grabados, fotografías, dibujos. etc, etc, que por su índole puedan constituír una repulsiva muestra fotográfica que no puede ser tolerada, puesto que atenta a los principios morales por cuya defensa velan las disposiciones actualmente en vigor, y habiéndose revelado este tipo de pornografía con mayor intensidad en los calendarios, en muchos de los cuales se reproducen desvergonzadas litografías con el fin de lograr una mayor propaganda entre el consumidor de los establecimientos o productos comerciales que en ellos se mencionan, sistema detestable que merece la repulsa de todo buen ciudadano, es por lo que para atajar cuanto queda expuesto, evitando así las perniciosas influencias que tales métodos pueden causar entre toda clase de públicos, y especialmente en la juventud...

Toma as medidas de prohibir as que non conten con autorización deste organismo e anuncia sancións contra os infractores e unha especial vixilancia.

En Pontevedra, o 12 de abril de 1955, recollen calendarios expostos ao público sen ter visado en varios establecementos; entre outros na xeadería "La Ibense" e na zapatería Vigo, na rúa de san Telmo ("este exhibe también grabados recortados de revistas extranjeras").

Os propios libros non estaban exentos; así sucedeu con "Memorias de Mistinguette". Este libro fora autorizado pola censura pero só presentaran o texto e non a portada nin "algunas fotografías de tipo pornográfico que constan en su interior". A delegación interesa a recollida dos libros nas librerías, cousa que efectúa a policía. Días despois devólvenlle os exemplares nos que foran arrincadas as páxinas coas imaxes (véxase ilustración deste artigo).

A inminencia da temporada de praias facía que se lembrase á prensa a prohibición de insertar "fotografías en maillot, biquini, en playas así como también anuncios que puedan resultar provocativos" (27-5-1954)

miércoles, 27 de mayo de 2026

Necrolóxicas e censura.

 


Un aspecto interesante da simbiose entre o franquismo e a Igrexa Católica é o tratamento que o Réxime daba, mediante os seus mecanismos de control dos medios de información, ás novas relacionadas con determinados actos. Un exemplo pode ser a prohibición de publicar necrolóxicas sen símbolos relixiosos ou con referencias a enterros civís. Trataremos o sucedido con motivo do enterro de Esperanza Serrano Rivero, viúva do destacado anarquista Ricardo Mella Cea. Esperanza faleceu en Vigo o 7 de novembro de 1944 e, os días 8 e 9, o xornal Faro de Vigo inserta a correspondente necrolóxica na que, por mandato da familia, non figura o símbolo da cruz nin referencia algunha de carácter relixioso. O xornal somete a censura a primeira delas e recibe a aprobación do “camarada censor”, Francisco Insua Martínez, “por entender que podía hacerlo ya que no se hacía constar en el texto de la esquela entierro civil ni que sería enterrado el cadáver en cementerio civil”. A segunda non a somete a censura. O xornal falanxista El Pueblo Gallego negárase a publicala sen a cruz.

A publicación non sentou nada ben ao ardoroso falanxista José Vázquez Fernández, delegado local da Vicesecretaría de Educación Popular, que, en escrito datado o 23 de novembro, insiste diante do delegado provincial, Enrique Munuera, na gravidade do sucedido. Copiamos un significativo parágrafo, exemplo acaido do acostumado carácter paranoico deste tipo de denuncias:

Aprovecho esta ocasión para informarte, que con motivo del entierro se han sucitado comentarios presentando dicho acto como una manifestación de elementos marxistas. Y esto es, a juicio de esta Delegación, lo que en realidad tiene importancia, ya que si la familia de la difunta no quiso intervención religiosa alguna, no se le debió autorizar efectuar el entierro en la forma que se efectúan los sepelios católicos, por cuanto constituye un hecho de muy mal efecto que detrás de un coche fúnebre vayan en manifestación una serie de personas de ideas marxistas y anticatólicas, que con el pretexto de acompañar un cadáver, van haciendo ostentación de su modo de pensar.

Munuera dá conta dos feitos ao gobernador civil, Luis Ponce de León, dous días despois. O gobernador realiza as pescudas precisas e conclúe que o home da finada, Ricardo Mella, era “indiferente religioso, aunque no anti-católico, pues era respetuoso con las creencias de los demás” e fora enterrado civilmente. Desminte as acusacións de Vázquez indicando que no velatorio estiveran presentes persoas de distintas crases sociais e ideoloxías

personas que luego acompañaron igualmente el sepelio sin pretensión política alguna, al menos que trascendiera en modo alguno, no presentando dicho entierro carácter de manifestación política como se dice, pues ha sido un conglomerado de acompañantes de muy diversas tendencias.

Case dez anos despois, en maio de 1953, a prohibición seguía vixente: unha consulta da emisora Radio Pontevedra sobre a radiación da necrolóxica dun pastor evanxélico de Marín, recibe a contestación do delegado de Información y Turismo, Julián Álvarez Villar, que se basea nas disposicións vixentes e na confirmación do director xeral Juan Aparicio:

Queda probida [sic] la publicación de esquelas y en general cuantas manifestaciones tiendan a producir una publicidad del sector protestante, y naturalmente no se puede incluír esquela sin cruz ni invitando a servicios religiosos ni a acudir al cementerio civil (Os subliñados aparecen no orixinal).

domingo, 10 de mayo de 2026

Os crimes e a censura.

 

A Dirección General de Prensa, sempre tratando de velar polo benestar emocional e a integridade moral da poboación, dirixe un telegrama á delegación pontevedresa do Ministerio de Información y Turismo indicando que: 

Queda prohibida la publicación periódicos de su provincia referencias o informaciones sobre crímenes de sangre carácter retrospectivo tanto nacionales como extranjeros. Comisión cualquiera otros delitos podrá hacerse información tratando de evitar todo caso lo que de morboso pueda haber. (19-6-1952). 

Esta orde causou unha grata impresión ao delegado provincial, Julián Álvarez Villar, que indica a súa satisfacción por tal medida "por ser esta provincia pródiga en actos criminales de ejemplaridad perniciosa al ser publicados".

Xa facía dous anos (24-2-1950) que a Junta Provincial de Protección de Menores se dirixira ao Delegado de Educación Popular para que extremase a vixilancia na publicación de noticias en prensa e radio, neste caso relativas a delitos e atentados contra a honestidade, evitando a publicación de frases ou expresións "que produzcan la curiosidad de los menores que por desconocer los términos empleados originan las consiguientes preguntas".

En ambos casos, o ocultamento da realidade considérase a medida oportuna para a salvagarda de posibles morbosidades e curiosidades malsanas.

Pasan os anos pero o estado de alerta sobre o tema non decae; en 1955, a delegación provincial diríxese á comisaría de policía pontevedresa porque 

se está vendiendo y cantando una serie de coplas, no autorizadas por esta Dependencia, y que por su contenido inadecuado, considero conveniente su intervención.

 As coplas en cuestión cantábanas os cegos os días de feira e as que consideraba inconvenientes eran as tituladas: "Un muchacho de treinta años que se casara en Toledo, mató a su madre y a un sobrino para robarles el dinero", "La triste tragedia de dos hermanos muertos por el amor de una mujer", "Una joven molinera llegó de lavar del río, mató al marido y a una hijita y los quemó en el molino" e "Por un capital mata al marido y al amado junto a ella y su cuñado". En verdade, deberiamos darlle a razón aos xerarcas da delegación pontevedresa pois xa só os títulos producen un forte arrepío.

As xestións policiais dan, en parte, os seus froitos e recollen, na feira do 1º de marzo, numerosos exemplares destas coplas. O posuidor era Marcial Girut Soto, un ambulante vigués de 50 anos, manifestou que as imprimira na imprenta "La Industrial" de Ourense. Tamén se descobre que había coplas impresas en Cartaxena.

Non demos localizado coplas nas que o título coincidira exactamente con estas, pero existen nas antoloxías composicións moi semellantes no seu argumento xa que a narración deste tipo de crimes tiña moito éxito.