lunes, 21 de octubre de 2013

Mestres de Sanxenxo

Para as xentes de ANDARELA con quen compartimos andainas sobre a nosa historia.
 
    O concello de Sanxenxo non foi alleo ás iniciativas de renovación educativa que propiciou a chegada da 2ª República: Vilalonga recibiu a finais de maio de 1934 a visita das Misións Pedagóxicas, en 1932 celebráronse en Sanxenxo Conferencias Pedagóxicas e creáronse dúas bibliotecas entre 1931 e 1933.
    Rodolfo Llopis, director xeral de 1ª ensinanza entre 1931 e 1933,  tiña como meta 
crear escuelas, muchas escuelas. Sembraría a voleo. Cayeran donde cayeran, germinarían, que en todas partes habían de encontrar tierra preparada para fructificar y vivir plenamente.
 Pero de nada valerían as disposicións ministeriais se non houbese mestres como Bernarda Pereira e Alfonso Rodrigo, que impartían clase nas escolas de Sanxenxo nº 2 en Padriñan. Unha  mostra do seu labor resúmese na festa escolar que celebraron o 14 de xullo de 1935. A festa estaba patrocinada por unha comisión veciñal  e colaboraban a sociedade agraria, a universidade de Santiago e a alcaldía.
    Houbo conferencias sobre medicina (impartida polo Dr. Andrade, director do sanatorio Gil Casares), agricultura e botánica (falou Bibiano Fernández-Osorio Tafall, catedrático de agricultura no instituto de Pontevedra); non faltou o recitado de poesías en galego e castelán nin o reparto de agasallos e roupa entre o alumnado.
    Pero o máis importante e que  demostraba o inxente traballo do alumnado e mestres, foi a exposición de labores e traballos manuais, así como unha vitrina escolar na que se amosaban ó redor de 500 aparatos  e obxectos que foran coleccionados ou construídos  polos nenos e nenas destas escolas; estes materiais aparecían clasificados en distintas seccións: agricultura, xeometría, mineraloxía, aritmética, botánica, zooloxía, etc.  A festa escolar estivo presidida por representantes das entidades patrocinadoras; fixeron uso da palabra, entre outros, Don Ricardo Montequi, reitor da universidade compostelá, que falou da misión social do mestre asegurando que era o título máis honroso a que podía aspirar un educador, por máis alta que fora a súa categoría. O inspector de educación D. Modesto Rodríguez Figueiredo gabou a altura pedagóxica e científica acadada por estas escolas, que podían considerarse como modelos.
    O golpe militar do 20 de xullo de 1936 vai significar unha volta atrás no eido educativo e, tamén, fixo que moitos mestres e mestras foran perseguidos, expulsados ou suspendidos no seu emprego e, en moitos casos, pagaron con cárcere ou coa súa vida o seu compromiso.
    José María Pemán, que tivo ao seu cargo a máxima responsabilidade da labor depuradora do profesorado, afirmaba nunha circular aos vocais das comisións depuradoras (BOE 10/12/36) o seguinte:
 El carácter de la depuración que hoy se persigue no es solo punitivo, sino también preventivo. [...] Que no se volverá a tolerar ni menos a proteger y subvencionar a los envenenadores del alma popular, primeros y mayores responsables de todos los crímenes y destrucciones que sobrecogen al mundo [...] Los individuos que integran esas hordas revolucionarias, cuyos desmanes tanto espanto causan, son sencillamente los hijos espirituales de catedráticos y profesores que, a través de instituciones como la llamada “Libre de Enseñanza”, forjaron generaciones incrédulas y anárquicas.
    O un de setembro de 1936, no Boletín Oficial da Provincia de Pontevedra,  publícase unha relación de 396 mestres e 90 mestras da provincia aos que se suspendía de emprego e soldo. Os mestres de Sanxenxo sancionados con separación de servizo e baixa no escalafón, foron: Manuel Jorge Franco, mestre de Outeiro; José Cancela Guzmán, de Dorrón; Andrés Fraile Pampín, de Nantes; Manuel Iglesias Constenla, de Noalla; Estanislao Victor Torres Pérez, do pósito de Vilalonga; Peregrina  Martínez Santos, de Rouxique; Bernarda Pereira Solla, de Sanxenxo nª2; Manuel Rey Vázquez, do pósito de Portonovo  e Alfonso Rodrigo Méndez, de Sanxenxo nº2. O mestre de Portonovo Teodoro Rodríguez Franco foi sancionado con suspensión temporal de emprego e soldo.
    Algúns destes mestres tamén tiveron que enfrontarse a xuízo acusados de rebelión militar, foi o caso de Andrés Fraile, Manuel Iglesias, Estanislao Torres e Manuel Jorge; as condenas foron de cadea perpetua ou trinta anos de cárcere, que serían conmutadas por outras de menos contía.
    Pero houbo mestres que perderon a vida, como foi o caso de José Meis Martínez, natural de Sanxenxo e mestre de Seixo (Marín); era bibliotecario da Casa del Maestro pontevedresa, xulgado por rebelión militar e fusilado o 27 de xullo de 1937 á idade de 42 anos. O mestre organizador das actividades coas que empeza esta entrada, Alfonso Rodrigo Méndez, natural de Bande (Ourense), casado, nacido o 7 de abril de 1895, secretario da agrupación socialista de Sanxenxo e afiliado á UGT, tamén foi vítima de asasinato. Houbo testemuñas que o acusaban de ser directivo da Fronte Popular e de, seguindo ordes do delegado do gobernador civil, recrutar xente armada para ir a Pontevedra o 20 de xullo, cousa que non chegaron a realizar pois retiráronse ás súas casas cando souberon que as autoridades militares asumiran o mando tras publicar o bando de guerra.
    Na causa 832/36, nun informe do xulgado municipal aparece o seguinte parágrafo:  
En su escuela a los niños les hacía preguntas como la de ¿Hay Dios? Obligándoles a decir que nunca lo hubo ¿De que se hace el papel? De los hábitos de los frailes y de las monjas.
    Un informe da Guardia Civil datado no 27 de setembro de 1936 non deixa dúbidas de como foi a súa morte: 
al ser conducido la noche del cinco del actual, en virtud de Orden recibida al efecto, desde esta Capital a la prisión de Caldas de Reyes [...] aprovechando una parada que hizo el vehículo que los transportaba para reparar una avería, solicitó a la fuerza, se le permitiese apearse unos momentos por notar síntomas de mareo.
  Continúa afirmando que fuxiu amparado pola escuridade perseguido polos gardas que fixeron varios disparos e ignorándose a dirección que tomou. Como noutros casos semellantes, estamos diante da típica aplicación da chamada “lei de fugas”.

domingo, 22 de septiembre de 2013

Libro sobre a represión en Pontevedra

A todas as persoas que posibilitaron a realización deste libro.

 Moitas veces demos a coñecer neste blogue a publicación de libros sobre esta temática. Nesta ocasión trátase dunha obra moi ligada a estas páxinas, pois foi a boa acollida que tiveron e as suxestións de numerosos visitantes, o que fixo que abordase, cunha maior profundidade e dun xeito máis amplo, o sucedido en Pontevedra entre os anos 1936 e 1939. Estes días xa está nas librerías Pontevedra nos anos do medo. Golpe militar e represión (1936-1939).
A obra está articulada nos seguintes apartados:
1. Situación política e social. 
2. O golpe de estado. 
3. Xenocidio e represión. Notas xerais. 
4. Os “paseos”. 
5. A Guardia Cívica. 
6. Os consellos de guerra. 
7. O encarceramento e as torturas. 
8. Depuracións.A represión no mundo da educación.
9. A represión económica.
10. Represión ideolóxica.
A xenerosidade e boa disposición dos responsables de Edicións Xerais posibilitou a saída á luz pública dun libro que, esperamos, contribúa a un mellor coñecemento do ocorrido naqueles anos.

lunes, 19 de agosto de 2013

Na lembranza de José Pintos Quinteiro.

Adicado a Serafín Fontenla, historiador dos anos do medo en Cotobade.

Ás doce e media da noite do 27 de agosto de 1936, unha parella de axentes da Guardia Civil entregan no depósito de cadáveres do cemiterio de san Amaro o corpo dun home de 
estatura regular, pelo negro, con una gran calva en la parte superior de la cabeza, nariz aguileña y vistiendo chaqueta gris, pantalón castaño mezclilla, gorra gris, zapatos negros, calcetines negros y una camisa blanca rayada. Registradas sus ropas no le fué hallado objeto alguno.
Ao día seguinte, 28 de agosto, dous gardas cívicos, veciños de Mourente, recoñecen o cadáver como o de José Pintos Quinteiro, taxista, natural de san Xurxo de Sacos e residente en Pontevedra.
Dous oficiais médicos do exército efectúan a autopsia consignando que presenta 
una herida por arma de fuego con orificio de entrada por la región occipital, y salida por la región malar izquierda; otra herida con orificio de entrada en la región inguinal crural izquierda, sin salida. Abierta la cavidad craneana pudieron comprobar que la herida de la cabeza atravesaba bulbo raquídeo y base cerebral, siendo mortal de necesidad... (AIMN)
Como consecuencia dos feitos, a autoridade militar abre dilixencias previas para determinar as causas da morte. O xuíz instrutor non se esforza moito nas pescudas e, ao día seguinte (29-8-36), considera que non foi posible determinar a causa da morte pero “resultando, desde luego, la comisión de un delito, sin que existan motivos para acusar de el a persona alguna”, procede a elevar as dilixencias a causa (770/36) e sobreser provisionalmente a mesma.
O auditor militar da VIII División, de xeito inusual, devolve a causa ao instrutor para que acredite, se fora posible, a forza da Guardia Civil que recolleu o cadáver e reciba declaración sobre o lugar e ocasión en que o efectuaron e demais datos que puideran esclarecer os feitos. Declara nulo e sen valor o auto do instrutor.
A devolución da causa vainos permitir coñecer máis datos sobre a morte de Pintos, morte rodeada dunha certa lenda pois foi rumor público na capital que fora “paseado” pero que lograra fuxir con vida e ata lle puxeron o alcume de “O resucitado”. Estivo (está?) tan estendida esta versión que induciu a erro a algúns historiadores e varias publicacións dana como certa.
O 15 de setembro, o comandante Velarde, xefe da Guardia Civil pontevedresa, envía un oficio ao instrutor dando conta de que, con data 26 de agosto (ollo á data!), xa notificaran á Delegación de Orden Público, que, ás 24 horas dese día, unha parella de gardas civís conduciran a Pintos desde san Xurxo de Sacos, onde o detiveran, a Pontevedra e 
al pasar por la carretera de la Eiriña intentó evadirse el citado detenido dando un golpe al Guardia Antonio González que fué a dar contra la pared rompiéndose el fusil por la caña, por lo que se vió precisada la pareja a hacer fuego sobre dicho individuo el cual cayó al suelo, siendo recogido por dicha pareja con objeto de auxiliarle, pero al verle muerto le condujo al cementerio de esta Capital donde fué depositado. (AIMN)
Aproveita Velarde para significar que Pintos era un socialista exaltado, vocal da Casa del Pueblo e membro do comité directivo do Frente Popular, distinguíndose por coaccionar aos seus compañeiros choferes e adicándose, en xullo do36, a transportar armas e explosivos, tomar parte no asalto a un polvorín, desaparecendo “y no pudo ser detenido por haberse dado a la fuga después de haberse paseado insolentemente y con frecuencia delante de esta Casa-cuartel”
No atestado instruído en san Xurxo consta que foi detido ás 21 horas do día 26, no seu domicilio, por dous gardas civís e un “cívico” da localidade. Os gardas afirman que a condución foi o día 26, ou sexa o día da detención, pero a entrega no depósito está rexistrada pasadas ás 24 horas do 27. Hai, polo tanto, 24 horas de desfase que poden ser debidas a un improbable e reiterado erro na data do atestado ou a que a morte sucedera noutras circunstancias, como puidera ser logo dun día de detención no cuartel do Campo da Feira; a presencia de dous coñecidos “cívicos” como testemuñas na identificación do cadáver e a traxectoria do disparo que lle causou a morte, aumenta as sospeitas.
Nesta ocasión, o auditor opina que non existe materia delictiva, pois Pintos – dirixente do Frente Popular, socialista exaltado e perigoso, segundo as autoridades- ofendera de obra a un dos gardas rompéndolle o fusil e tentara fuxir; considera que a parella obrou sen extralimitación ningunha, cumprindo estritamente co seu deber.
José Pintos Quinteiro era un dos principais dirixentes do PSOE pontevedrés e fora elixido vicepresidente da agrupación socialista en xuño do 36. Non sabemos as razóns dalgún autor para atribuírlle erroneamente a militancia comunista. Tivo unha participación destacada no comité para a defensa da República organizado no goberno civil para facer fronte á inminente sublevación militar e, xunto con outros compañeiros como Manolo Amoedo, Valeriano Riobó, os irmáns Martínez Vázquez, e outros, tomou parte nas requisas de autos e armas ordenadas pola autoridade.
Logo da saída á rúa dos militares, atopou refuxio no barrio da Moureira, nunha casa na rúa de Xan Guillerme propiedade de Benito Lago Currás, tratante de animais, máis coñecido por Benito do Borrón ou Benito o Maricón; nesta casa tamén residía e exercía a prostitución Mercedes Torres Sánchez, de 25 anos. A policía rexistrou esta casa en varias ocasións sen resultado e o 25 de agosto, ás catro da tarde, Pintos escapa cara san Xurxo nun taxi propiedade do veciño de O Marco Andrés Vázquez. Un veciño declara á policía que o veu saír da casa de Benito Lago vestido cun mono azul, unha gorra vasca e un brazalete de Falange, facéndolle sinais para que gardara o secreto de que o vira. Benito Lago fora quen lle proporcionara a roupa e contratara o taxi.
En Xeve descendeu do taxi e esperou a que anoitecera para ir á súa casa.
Non quero deixar de contar unha circunstancia curiosa referida a Mercedes Torres: Mercedes era a mesma persoa que dicía chamarse Josefa Alonso González “La Fina”, implicada nos feitos que deran lugar ao asasinato de Secundino Esperón e que foron relatados neste blog.

viernes, 26 de julio de 2013

Prisión Central de Figueirido

Para Benigno Rey Sarmiento, que sabe moitas historias de presos de Figueirido.

A principios da década dos 80 coincidín, no tren de Madrid a Pontevedra, cunha parella de idade; eles vivían na Arxentina e viñan visitar a uns familiares coido lembrar que a Vilagarcía. Como é habitual viñemos falando de todo un pouco pero cando nos achegabamos a Pontevedra e pasamos  por Figueirido, a conversación cambiou por completo. O señor empezou a falar de que estivera alí preso,  logo do golpe militar, contaba da fame pasada e do ben que se portara a xente dos arredores levándolles comida (que tampouco abondaba nas súas casas), a falta de auga nos meses de verán, dos asturianos que alí chegaran en grupos, logo de ser xulgados no campo de concentración de Camposancos... A muller ata entoou parte dunha canción da que apenas se lembraba: “pobre pajarillo/ de pecho amarillo/ que lo llevan preso, mi vida/ para Figueirido.”  Os poucos minutos que faltaban para chegar á estación pontevedresa non deron para máis.
    Pouco se ten falado da Prisión Central de Figueirido e non é este o lugar  para facelo con profundidade, ás veces aparece algunha nova documentación pero moi pouca.
    Hoxe lembraremos aquí a un dos seus involuntarios hóspedes: o filólogo Aníbal Otero Álvarez. Cando o golpe militar, Aníbal andaba por terras portuguesas facendo traballos de campo na recollida de materiais  para o Atlas Lingüístico da Península Ibérica.  A policía portuguesa deteno por “supuesto confidente, en aquella República, del Frente Popular Español”e, segundo din algúns, por  sospeitar que as anotacións en alfabeto fonético que posuía eran unha clave secreta de espionaxe. Foi entregado ás autoridades militares golpistas de Tui. Consultando documentación da causa militar 809/36 que contra el se instruíu, despréndese que  Aníbal Otero era un home comprometido coa causa da República e a utilización das acusacións  contra el de varias persoas españolas, que pasaban as vacacións ou  residían por outros motivos, no norte de Portugal e coincidiron con el no Hotel Rio Minho de Valença.
    Nun dos resultados da sentenza afírmase que contra acción do exército encamiñada a "rescatar a España del del mando de los gobiernos del Frente Popular, que pretendían desmembrarla” opuxera resistencia un conglomerado de membros e simpatizantes do Frente Popular 
los que al alzarse en armas contra España, hicieron patente una revolución con el fin de implantar la dictadura del proletariado al servicio de Rusia.
    Afirman que Aníbal Otero, pensionado en Portugal pola Junta de Ampliación de Estudios, ademais de manter estreita relación co embaixador español en Lisboa, trasladouse a Valença do Minho enviando novas do “movimiento Nacional” e declarándose fervente defensor da causa marxista. Tamén   manifestara a súa afiliación comunista e expresara os seus desexos de cruzar a fronteira “uniéndose a los comunistas y con ellos luchar con las armas contra la verdadera España."
Condénase ao acusado a reclusión perpetua  por un delito de rebelión militar, coas accesorias de interdición civil e inhabilitación absoluta perpetua, ademais das correspondentes responsabilidades civís.
    Estivo  na colonia penitenciaria  de san Simón, logo da súa detención efectuada o 19 de agosto de 1936. Sabemos da súa relación coa prisión de Figueirido, ademais de por fontes orais, por unha dilixencia (7-4-1941) de  notificación de conmutación  da pena  pola de seis anos e un día. Tanto en san Simón como en Figueirido participou nas actividades de formación organizadas polos propios presos: alfabetización, aprendizaxe de idiomas, matemáticas, etc e, como nos conta Dionisio Pereira, tamén aproveitou para recoller notas sobre o vocabulario dos canteiros.
    Con data de 23 de maio de 1941, a dirección da prisión de Figueirido comunica o pase a liberdade condicional de Aníbal Otero, que fixou a residencia en Ribeira de Piquín. (Unha interesante biografía sobre Otero: Alonso Montero, Xesús. Aníbal Otero. Lingüística e política na Guerra Civil e no franquismo. Xerais, Vigo 2011.)
    A que fora prisión central de Figueirido está na actualidade comprendida no recinto da BRILAT e a etapa na que actuou como instalación carceraria segue a ser unha zona de sombra nos anos do medo.

lunes, 17 de junio de 2013

Circular antigolpista


Hoxe está fóra de toda dúbida  que o golpe militar de xullo do 36 foi a culminación dunha actividade conspiradora contra a 2ª República, que se iniciou dende o mesmo momento da súa  proclamación. Algunha destas intentonas leváronse á práctica, como foi a de Sanjurjo no ano 1932 que resultou falida. A partires do triunfo do Frente Popular, a actividade conspiradora incrementouse e sinaláronse diversas datas para levar a cabo o golpe; nalgún caso, como o previsto para abril de 1936, foi adiado porque aínda había dúbidas nalgúns dos xefes militares e polo feito de que o goberno tivo coñecemento da trama e adoptou algunhas medidas pouco expeditivas.
No ambiente había a sensación de que, dun momento a outro, o golpe tería lugar. Os sectores republicanos  máis avanzados non deixaban de advertilo ante unha actitude de certa indiferenza por parte do goberno.
O movemento obreiro fixo repetidas advertencias  e, nesta entrada, trataremos da efectuada polo Comité da Alianza Obrera de Vigo o tres de abril de 1936  [ Causa 711/36. AIMN]. A través dunha titulada “Circular urgente y de vital interés para la clase trabajadora” dá a coñecer os manexos que a “clase reaccionaria” estaba realizando para o “sojuzgamiento absoluto” das clases traballadoras así como o aplanamento de todos os partidos proletarios:
A juzgar por los preparativos, cabildeos y reuniones que se llevan a efecto desde antes del 16 de febrero y que continúan realizándose en la actualidad, quieren elevar a la categoría de realidad sus propósitos de establecer una DICTADURA FASCISTA mediante un golpe de estado de carácter militar, golpe de estado que ya debió ser dado antes de ahora y que no se hubo realizado por temor o cobardía de los comprometidos a ello, o por no haber tenido el momento apropiado.
Ademáis de dar a voz de alerta a todos os afiliados, o comité resume en tres puntos as instrucións sobre a maneira de actuar, de levarse a cabo o golpe:
PRIMERO: Inmediatamente que se produzca un gecho (sic) de carácter militar o civil, sin esperar aviso ni orden de ninguna clase, paralización absoluta de todo trabajo y oposición por todos los medios posibles al triunfo de este asalto al poder, procurando que toda la clase obrera está en la calle en pie de guerra. SEGUNDO: No admitireis para este caso concreto ninguna orden ni indicación que no procedan de esta ALIANZA OBRERA la cual os las dará directamente o por mediación de vuestros organismos superiores responsables. TERCERO: Cumplimiento exacto de todas  las órdenes que curse ALIANZA OBRERA en el transcurso de la lucha que pueda establecerse.
A circular estaba asinada polo secretario José Araújo (fusilado o 21-10-36) e polo presidente Demetrio Bilbatúa (fusilado o 27-8-36).
Cando nas últimas horas do 17 de xullo chegaron a Pontevedra as novas do levantamento das tropas do norte de Marrocos, a postura das autoridades civís foi, nun primeiro momento, a de confiar nas promesas dos mandos militares de fidelidade á república e de que non sairían á rúa se se mantiña a orde; o día 18 xa se constitúe o Comité de Defensa da República e tómanse diversas medidas pero non se convoca a folga xeral  ata as 11 e media da mañá do luns 20.
Véxase: O 20 de xullo de 1936 en Pontevedra: o golpe (2)

domingo, 19 de mayo de 2013

Epistolario (2) : De Guillán a Maquieira.


O vindeiro sábado, organizado pola concellería de patrimonio, terá lugar un roteiro sobre a “Pontevedra heterodoxa” que servirá para lembrar as vidas e os espazos ligados a unha serie de persoas tan interesantes como descoñecidas na cidade.
Entre estes “heterodoxos” situaremos ao farmacéutico Joaquín Maquieira Fernández, moi coñecido pola súa botica e menos pola súa faceta de destacado político republicano (Izquierda Republicana) e de “venerable mestre” da loxa masónica pontevedresa Helenes nº 7, á que pertencía co nome simbólico de Ives Delage. Tamén podemos englobar neste concepto a Manuel Guillán Abalo, natural de Vilagarcía, mestre nacional, masón co grao 3º, de nome simbólico Fermín Galán , integrante da citada loxa e militante republicano (ORGA) e do partido galeguista.
En 1935, Manuel Guillán atopábase en Madrid onde estivera agregado á inspección educativa e, máis tarde, ao grupo escolar "Vicente Blasco Ibáñez", situado na Praza de España.
Queridísimo amigo: Por múltiples razones que de la carta se deducirán y sobre todo por satisfacción de mi profundo sentimiento no quiero ni un instante más dejar de escribirte y en tu doble personalidad [referencia ao cargo masónico de Maquieira] hacerlo a todos mis tan queridos h:. [notación masónica] pues a todos, a todos, los recuerdo constantemente con profundísimo cariño, hasta tal punto, que es lo único que echo de menos y cuyo recuerdo, con mucha frecuencia, me ocasiona amarguras.
Así comeza a carta, datada en Madrid a 26 de marzo de 1935, que Guillán lle dirixe a Maquieira, facilitada pola policía ao xuíz Ángel Colmeiro, encargado da instrución da causa sobre a masonería galega e asturiana, e que se atopa na peza 3ª, rollo 4º, da causa 155/937 instruída por el supuesto delito de ACTIVIDADES PELIGROSAS. (Centro Documental de la Memoria Histórica. Salamanca)
O interese da carta radica na información de primeira man sobre a evolución política do momento, sobre certas actividades de captación da masonería e referencias a personaxes relacionados con Pontevedra. A redacción é moi cauta e, en determinados temas, pouco explícita debido ás posibilidades de que chegue a mans non desexadas: Desde luego ojo y ojo con los confidentes que en todas partes existen.
O carácter e a relevancia das informacións que Guillán transmite a Maquieira acreditan o importante papel que tiña na organización e explica as cautelas tomadas.
Comunica a posibilidade de que viñera destinado un xefe de carabineiros, Isaac Llopis, [Refírese a Isaac Llopis Muñoz, coronel, liderou a resistencia de Almería contra a sublevación militar], grao 33 da masonería e que o xeneral destinado ao mando da rexión militar na Coruña.
es elemento apto, con condiciones y fácil para ingresar y convendría que vosotros y los de Vigo viéseis la manera de llegar a el y hacer las [ilexible] gestiones. Estas sugerencias las he recibido de elementos que estaban realizando i (sic) ultimando las gestiones para ello y se me participó para que os lo comunique y veais lo que podeis hacer, pues recordando textuales palabras, es conveniente y excelente elemento.
Non deixa pasar a ocasión da bulra sobre os seguidores de Gil Robles: ...pero me caí con la gripe, digo CEDA, como le llaman por aquí, e conta a axitación nas rúas madrileñas con mobilizacións contra as penas de morte a algúns dos condenados en outubro do 34. 
El sábado pasado la conferencia de Sánchez Román toda ella sabrosísima; pero su final más sabroso aún pues resulta que en estos momentos existe aquí un Monarca [ Alcalá Zamora] que entrega el poder a un hombre [Lerroux], para gobernar sin hacer caso a la Constitución.
Non deixa de estar presente a preocupación pola actitude que puideran adoptar os militares, dos que se rumoreaba a posibilidade dun golpe de estado, pois no deja de haber quien supone, que cuando los cavernícolas se den cuenta que les pasó la hora y escapó la presa harán una astracanada. 
Adianta a futura constitución dun pacto entre republicanos de esquerda, socialistas, comunistas e CNT para ir xuntos ás eleccións, non sen certas dúbidas: No sé que valor darle a esto, desde luego el conducto por que llega es bueno.
Sobre a súa actividade masónica volve a utilizar unha linguaxe críptica pero podemos deducir que non pedira a afiliación a ningunha loxa pero estaba en contacto e á espera de integrarse no taller que máis se adaptase ao seu temperamento.
Nos últimos parágrafos atopamos referencias a compañeiros:
 ¿Pintos [Basilio Pintos Fonseca ?] estudia mucho? ¿Como está el ánimo de Sarmiento? [Delmiro Sarmiento?] ¿Y Jar? [Antonio Jar ?] ¿Habeis premiado la labor del de Tuy [Manuel Vicente Álvarez?] y del de el Barco de Valdeorras [?] Le denomino así por precaución. 
 Aínda que non hai total seguridade na atribución que propoño, apunto unha moi breve referencia de cada un: Basilio Pintos Fonseca, grao 1º, nome simbólico Fraterno; Delmiro Sarmiento, capitán retirado, militante socialista detido en outubro de 1934; Antonio Jar Dobarro, de Vilatuxe, concelleiro en Lalín por Izquierda Republicana, detido tras o golpe militar, morreu en Salcedo; Manuel Vicente Álvarez, funcionario de prisións en Pontevedra (1933-36), masón, veciño de Tui.

domingo, 21 de abril de 2013

Vigo: ocupación de libros e documentos.

Ás catro da tarde do 19 de agosto de 1936, forzas da Guardia Civil mandadas polo coñecido tenente Francisco González Rodríguez “O Rabioso”, chegaban ás “casas baratas” de san Roque (Vigo). O motivo era rexistrar o domicilio e horta do concelleiro socialista José Caldas Iglesias por “tener sospechas de que se ocultasen armas o documentación relacionadas con el actual movimiento”.
No domicilio incautan libros e documentación variada da que xulgamos interesante dar conta polo miúdo; libros: “El esperanto”, “Crimen de Salvatierra”, “La Guerra Carlista”, “Abajo las Guerras” [ Abajo las armas?], “Política Española”, e 19 novelas de distintos autores; 5 “Cuadernos Socialistas”; folletos: “Historia de la Internacional”, “Nuevas formas del capitalismo”; un caderno coa memoria da Federación de Traballadores de Vigo; 4 talonarios do homenaxe a Pablo Iglesias, 56 exemplares do xornal “Solidaridad Obrera” [Solidaridad ?], unha tarxeta de “Guerra a la Guerra”, unha carta do dirixente obreiro Botana e varios oficios do concello.
Nunha caixa enterrada na horta atopan os seguintes efectos: 2 pistolas antigas sen munición, un puñal, unha conta pola comida no cárcere de varios detidos en outubro de 1934 por un importe de 1484,40 pesetas, unha carta dun mestre de Ourense marxista, o libro “El arte de la insurrección”, unha folla con textos contra a pena de morte, unha carta do “revolucionario I. Seoane” á Juventud Republicana, varias cartas de camaradas e convocatorias de reunións das que salientamos unha sobre o Bloque Popular asinada por Seoane e Bilbatúa e outra do sindicato de tranviarios dirixida aos obreiros e campesiños; tamén se atoparon regulamentos de sociedades e listados de afiliados a organizacións obreiras, estes listados serán utilizados na persecución de dirixentes obreiros como se pode comprobar nas anotacións feitas nos mesmos con posterioridade. Todo este material estaba envolvido por un xornal con data do 17 de xullo de 1936. Ademais, “por debajo de la caja un puñal con mango en forma de cruz con la hoja sinuosa”.
Todo o anterior aparece asinado polos gardas e polo propio José Caldas nun “Atestado por detención de un presunto sedicioso y ocupación de libros y documentos, en su casa y una huerta” que forma parte da causa 714/36. (AIMN).
En declaracións de Pilar Alonso, muller do dirixente socialista José Araujo, veciño de Caldas, asegúrase que foi ela a que mandou enterrar estes efectos na horta de Caldas “por tener a su marido en la prisión del partido y para evitarle los compromisos que pudieran alcanzarle o responsabilidades”; esta declaración é confirmada por unha criada.
José Caldas Iglesias, mestre de taller na Escuela del Trabajo, recoñece como seus algúns dos libros relacionados anteriormente, entre eles “San Manuel Bueno, mártir”, “Abajo las armas” e “La araña negra” pero afirma descoñecer a existencia dos efectos enterrados na horta.
O 20 de abril de 1937 celébrase en Vigo un consello de guerra contra José Caldas e Antonio Carballo Vázquez, este último tamén concelleiro (Izquierda Republicana) e masón; actúa como defensor o capitán de infantería Fabián de Caso. Nun resultando da sentencia afírmase que se reuniran o 20 de xullo con 
personas destacadas del extremismo en el Ayuntamiento con objeto de dirigir desde allí por medio de agentes de enlace que constantemente entraban y salían en el despacho del Alcalde, donde la reunión tenía lugar, a las turbas que en la calle se enfrentaban a la fuerza pública.
 Decláranos responsables, en concepto de autoría, dun delito de rebelión militar coa agravante de perversidade e transcendencia da súa actuación polo que son condenados a morte. Foron executados o 12 de maio de 1937 no castelo do Castro.