sábado, 28 de marzo de 2009

Víctor Moldes Carro ( e II )

O atestado é instruído polo alférez da G. Civil Francisco Muñoz, prestando declaración, entre outros, Víctor Lis que manifesta:

Que el Víctor Moldes es dirigente de la Comarcal Obrera Agraria de Pontevedra, elemento peligroso, que ejerció una verdadera dictadura sobre los obreros, imponiendo multas, declarando Boicot y privando del trabajo a aquellos obreros y labradores que no se sometían gustosos a sus imposiciones; que dicha comarcal está intimamente ligada a la federación y secundaba todas las huelgas y demás conflictos de orden público que se producían, sin motivo ni fundamento alguno, obedeciendo solo a su capricho.
Non menos duras foron as declaracións do axente Cienfuegos e de membros da Guardia Cívica, sobre todo dun veciño de Lérez, ao parecer enemigo persoal de Moldes.

Asi mesmo, no informe de antecedentes, actividades e ideoloxía, consta que

...y el Moldes asistía asiduamente a las reuniones íntimas de dirigentes del centro obrero en las que se trataban asuntos de especial confianza. Con motivo del Movimiento Nacional del 20 de julio último, Víctor Moldes transmitió órdenes a las aldeas para que se apoyase el movimiento obrero y estuvo en la tarde del día 20 en el gobierno civil y posteriormente en el Ayuntamiento hasta su evacuación por los rojos. Fué detenido en octubre del 34.

Víctor Moldes declárase inocente e cita a varias testemuñas que poden corroborar o que afirma.

En oficio dirixido ao comandante militar polo Subdelegado de Orden Público, datado no 22-9-36, ponse a disposición do mesmo ao acusado, que estaba ingresado na prisión provisional da Escola Normal e que está considerado como uno de los principales dirigentes del movimiento contra el Ejército en el mes de julio último.

Nun informe da G. Civil (4-1-37) aparece como De mala conducta y antecedentes, comunista y propagandista del frente popular.

O 19-12-36, Moldes declara ante o xuíz militar ratificándose na anterior declaración ante a G. Civil. Recoñece que os elementos obreiros tentaban que as sociedades agrarias fixeran política de esquerdas pero sen conseguilo. Afirma que foi apoderado de candidaturas de dereitas o que amosa as súas ideas de orde.

Na indagatoria celebrada o 15-1-37, fanse constar as sinais persoais do acusado: cabelo castaño, ollos azuis, un metro sesenta e cinco de estatura, nariz longo,boca regular, cara redonda, cellas redondas e viste traxe gris. Ratifícase na súa inocencia e na non participación nos sucesos de xullo. Relata a súa presencia no comercio na mañá do día 20 de xullo e que, ás cinco e media da tarde, marcha para á súa casa de Lérez, coincidindo no camiño con outros veciños, permanecendo no seu domicilio na compaña dos seus fillos Manolo e Víctor.

O consello de Guerra contra Víctor Moldes e compañeiros celébrase os días 16 e 17 de febreiro de 1937, estando o tribunal presidido polo tte coronel Francisco Lorente Armesto e actuando de fiscal o alférez habilitado do corpo xurídico militar D. Manuel María Puga y Ramón. O seu defensor é o tenente de artillería D. Julio Conde González.

A acusación do fiscal é de delito de rebelión en concepto de autor, concorrendo a agravante de perversidade. Apoia esta acusación nas declaracións e documentos antes reseñados. O defensor basea a defensa en diversas testemuñas favorables ao acusado, entre outras a de Víctor Cervera Mercadillo e varias persoas nada dubidosas de oposición á nova situación e tenta desmontar as acusacións dos axentes de vixilancia e outros. Afirma:

y no se diga en contra que los campesinos concurrieron armados a esta capital, influenciados por Moldes, harto lo estaban ellos por personas de intelectualidad y cultura superiores a las de un modesto comerciante de ultramarinos y pobre agricultor. Por si no bastara lo anterior; tenemos también la de que este encartado desempeñaba el cargo de Presidente del Gremio de Comerciantes de Ultramarinos de esta capital, entidad en un todo de tendencia derechista y de orden, pues tal carácter tiene, según es de dominio público, la mayoría de sus componentes, que fueron los que eligieron a Víctor Moldes para que los presidiera.

Preguntado polo presidente do tribunal se tiña algo que expoñer, V. Moldes di que non era máis que un pequeno industrial alleo a toda intervención política, sen que nunca tivera armas nin executado feito delituoso algún e que non tiña máis que dicir.

A sentencia condena a Moldes, Claudio Magdalena, Albino Sánchez e Constantino Gómez á pena de morte. No resultando referente a Moldes afirma:

Resultando que Víctor Moldes Carro, de mala conducta, propagandista del comunismo y presidente de la federación agraria comarcal en esta provincia, con gran ascendencia sobre los obreros del campo, al enterarse del Movimiento Militar se persona en el Ayuntamiento y Gobierno Civil de esta capital y después de cambiar impresiones con elementos destacados marxistas, se pone en comunicación con los obreros del campo afiliados a la sociedad de la que era presidente y consigue concentrar a masas de obreros, los que patrullan por esta ciudad algunos de ellos con armas, y dispuestos a enfrentarse con las fuerzas del Ejército.

O 18 de febreiro Víctor Moldes escribe unha carta de súplica na que suponiendo ha sido condenado a la última pena, fai un repaso da súa vida política e asociativa. Nega que se promovera ningunha folga polas sociedades agrarias e afirma que traballaban solo por e para o campo. En canto aos cargos do xuízo, un era fillo do apaixonamento dun inimigo persoal e os outros estaban equivocados, pide tamén que, se se dubida da súa conduta, se pregunte ao gremio de ultramarinos porque se decide a vida dun pai de familia honrado e bo. Pide clemencia e remata:

Hago nueva súplica a fin de V.S.I. se digne conmutarme la pena por la que crea soy merecedor, teniendo en cuenta que la de muerte es irreparable y que Dios nuestro señor ha sabido perdonar.

A conmutación chega para dous dos condenados, Manuel Buján Rivas e José Acuña Lamas, pero non para Víctor Moldes, Magdalena, Albino Sánchez e Constantino Gómez.

A execución é sinalada para as sete da mañá do 17 de abril, no km 1 da Avenida do Uruguay (Monte Porreiro). A capela instálase nos baixos do cuartelillo da Guardia Cívica e ás catro da mañá léselle a sentencia e fáiselle saber aos reos que podían pedir os auxilios que necesitaran ao que contestan que nada teñen que pedir. Ás sete son conducidos ao lugar da execución:

Colocados los reos en dicho campo, frente al piquete, a las órdenes del Teniente de Asalto Don José Rodríguez Vicente fue dada por este la orden de fuego, recibiendo los condenados los siguientes balazos [...] VÍCTOR MOLDES CARRO, cuatro heridas de armas de fuego en la región precordial, determinantes de hemorragia interna; según manifestó el médico Don Tomás Abeigón Pazos que reconoció los cuerpos de los ejecutados y certificó su defunción, desfilando acto seguido las fuerzas por delante de los cadáveres.

Os corpos dos fusilados son conducidos ao depósito e logo son inhumados no cemiterio de San Amaro da seguinte forma:

...el de VÍCTOR MOLDES CARRO, recibió sepultura en la número 37, zona segunda, fila primera, yendo vestido con zapatos negros, traje castaño a rayas, calcetines castaños y camisa blanca a rayas.

Á dor da súa morte, os familiares teñen que engadir a incautación dos seus bens, o 9 de setembro de 1937, o xuíz de 1ª instancia, D. Serapio del Casero saca a poxa pública os efectos e xéneros embargados sendo os bens mobles taxados en dúas mil duascentas noventa pesetas e trinta céntimos, anunciando o remate da mesma para o día 28 de dito mes. Dita cantidade corresponderíase cuns seis ou sete mil euros actuais.

E logo a volta a empezar e o silencio...

domingo, 22 de marzo de 2009

Víctor Moldes Carro ( I )

Vai camiño dun ano que publicabamos neste blogue unha entrada sobre os fusilamentos do 17 de abril do 37 en Monte Porreiro, hoxe, froito de novas investigacións, posuímos documentación que nos dá máis luz sobre os feitos e sobre as persoas condenadas na causa 115/37. Entre os condenados a morte, a figura de Víctor Moldes Carro ten un lugar destacado polo importante papel desempeñado como un dos líderes do agrarismo pontevedrés.

Para o autor deste blogue, aparte da inxustiza que significa o esquecemento de Moldes ( e, en xeral, de represaliados que non ocuparon postos políticos de carácter institucional relevantes) tamén ten unha compoñente afectiva pois, nas conversas familiares, tivo noticia da súa existencia e morte e das visitas compartidas á illa de San Simón.

Víctor Moldes Carro, fillo de Constante e de Juana, nacera na parroquia de Campañó no ano 1886 e estaba domiciliado en Casaldarado (Lérez), era propietario dunha tenda de ultramarinos na rúa das Cinco Calles, sendo tamén presidente da Federación comarcal Agraria e da patronal do gremio de ultramarinos.

O seu labor na defensa dos campesiños ven de moi atrás: no xornal Nueva Aurora (12-12-1920) aparece un artigo titulado “Lérez Redimido” no que se le:

Hará aproximadamente dos años cuando un grupo de animosos jóvenes, a la cabeza de los cuales se puso Víctor Moldes, tomaron posesión de la directiva de aquella sociedad. [agricultores de Lérez] Al encargarse de sus destinos se encontraron frente a frente, con un verdadero cadáver social. Los dos bandos políticos de la parroquia con sus luchas de baja estofa, la habían cogido en medio, apretándola, hasta matarla. Pero ellos, valiente y animosos, empezaron a reanimarla con el calor de la idea; le extirparon la mala yerba; le inocularon el virus de la emancipación, y gradualmente, desde noventa y tantos socios que había en ella, la elevaron a cerca de quinientos con los que cuenta hoy.

O cambio de rumbo na veterana sociedade lerezá foi notable, sen estar ausentes as expulsións de persoas ás que se cualificaban de caciques; no mesmo xornal (15-08-20), José Paz conta:

La Junta Directiva, observando que en el seno de la Sociedad había elementos podridos, inició el saneamiento logrando la expulsión de alguno de ellos y trabaja activamente en busca de los demás traidores de la causa agrícola... e remata cun chamamento: Trabajadores del campo, explotados agricultores, el continuar pagando foros en el siglo XX, es una cobardía.

Na constitución da Federación Agraria Comarcal aparece como vocal; sobre a ideoloxía que aparece detrás da mesma naqueles momentos, non está de máis o que dí o mesmo xornal (20-6-20).

Esta Federación tiene consignado, en sus estatutos, que marchará de acuerdo con la táctica y orientación del Partido Socialista Obrero español.

Víctor Moldes alcanza a presidencia da federación e durante o seu mandato ten lugar en Pontevedra un Congreso Agrario, os días 25 e 26 de maio de 1935. Os acordos deste congreso, combinan os de carácter político e social cos de temática especificamente agraria ou gandeira; así, piden a amnistía dos presos políticos e sociais, opóñense activamente á pena de morte e o estado de excepción , a liberación nacional e social de Galicia, levar a cabo unha campaña contra o fascio e a guerra e, xa no ámbito agrario, a anulación do tratado co Uruguai e Arxentina como prexudiciais para a gandería galega así como toda importación de carnes conxeladas, libre destilación e venda de augardente, libre introdución do millo, abolición total dos foros, creación de comités de campesinos en toda a provincia, defensa do ferrocarril, protexer a gandería levando a cabo unha loita intensa contra os intermediarios e o contrabando do gando, crear bodegóns na capital para a venda de viño do país, etc.

Remata o congreso cun chamamento ás organizacións disidentes para que se integren na Federación e a unificarse nas distintas parroquias sin represalias de ninguna especie e imposiciones de una u otra parte. Lembremos que, nos anos 32 e 33 e froito das tensións entre socialistas, comunistas e outros, houbera escisións en diversas sociedades de agricultores: Marcón, Alba, Cerponzóns, Tomeza, entre outras.

Moldes tamén participa na campaña electoral dando mitins do Frente Popular como o que ten lugar en Campañó o 8 de febreiro do 36, xunto con García Filgueira, Víctor Casas e Echeverría. Logo das eleccións de febreiro do 36, a actuación de Víctor Moldes foi posta en cuestión por algúns, mesmo pola sociedade de agricultores de Lérez, sendo acusado de tachar da lista da Fronte Popular os nomes de Alonso Ríos e de Viana para acoplar candidatos doutras listas, tamén se estende o rumor de que actuara como apoderado dos centristas. No xornal El País (19-3-36), aparece un solto asinado por X e titulado “Maniobras Sucias” con diversas acusacións contra Moldes. De todos os xeitos, nunha acta de Unión Agrícola de Lérez (31-3-36) proponse, por maioría de votos, a Víctor Moldes e José Cons para candidatos ás futuras, e nunca celebradas, eleccións municipais.

Tras o golpe militar do 20 de xullo, Víctor Moldes ao igual que numerosas persoas comprometidas coa república, anda fuxido polos arredores da capital. Segundo as súas declaracións, no monte Castelo estivo con Alejandro Gama, Claudio Magdalena, o mestre Guillán e outros. Foron axudados por varios veciños da zona do Castelo ( varias fontes orais apuntan tamén á protección do párroco Don Leandro que o acollería no mosteiro). Días despois foi fuxindo ata Padrón e volveu por Vilanoviña, onde estivo varios días, para regresar a Lérez onde foi detido polos homes de Lis o 15 de setembro do 36. (A data do atestado é esta, en contraposición coa dada polos xornais nos que figura o 16).

lunes, 2 de marzo de 2009

Un desaparecido: Jesús González "O Suma y sigue"

Na represión subseguinte ao golpe militar non solo debemos considerar a os mortos ou encarcerados senón que hai un grupo importante que son os desaparecidos. Algúns serían persoas asasinadas mediante os “paseos” e que os seus cadáveres non foron atopados ou identificados, outros foron fuxidos á zona republicana ou ao estranxeiro e que as voltas da vida lles impediron dar novas á súa familia ou ben refixeron a vida desbotando calquera tipo de contacto coa súa terra e, por último, temos a aquelas persoas que morreron no intento de fuxida ou por outras circunstancias.

Fai algún tempo, Dª Elisa González Álvarez, muller exemplar comprometida no movemento cidadán contra a droga, falounos do caso dun destes desaparecidos: o seu pai, Jesús González González, o “Suma y sigue”, desaparecido no mes de agosto de 1948.

Diversas pescudas non aportaron ningunha pista sobre as circunstancias da desaparición pero sí sobre a personalidade do mesmo.

Jesús era natural de Toén (Ourense), propietario da taberna “Suma y sigue” na rúa Riestra nº 34, en Pontevedra e que, logo do golpe, tivo outra en Joaquín Costa cerrada a miúdo pola policía. Tamén era propietario dun coche do punto.

Cando a sublevación militar, escapou a Ourense sendo detido e estando preso un tempo naquela provincia, posteriormente permanece na illa de S. Simón sendo posto en liberdade o 18 de maio de 1937. Nun informe da comisaría pontevedresa datado no 22-6-38 (AIMN de Ferrol), afírmase que non estivera inscrito en ningún partido da F. Popular pero que a súa ideoloxía era “completamente izquierdista”.

O mesmo día, 22 de xuño de 1938, publícase unha requisitoria a varias persoas e, entre outros, atópase Jesús González (a) “Suma y sigue” ou “ Sumata” como encartado nun delito de rebelión debendo comparecer no prazo de 48 horas no xulgado militar. Nun rexistro efectuado na casa de Ricardo Villamil, atopan un número de Mundo Obrero, propaganda comunista, munición, carnets da Guardia Cívica e “ una tarjeta de Jesús González González, automóviles de alquiler = Servicio Permanente = Teléfono 338. Riestra 34= Pontevedra”.

Xa nos días posteriores ao golpe, nunhas declaracións atribuídas a Alfonso Vega (fusilado o 7-12-36), maniféstase que Ricardo Villamil, Desiderio Gómez Comesaña, un tal Manolo, chófer de Cangas do Morrazo [ Manuel G. Corbacho, morto o 12-12-36 en Salcedo], xunto con Jesús González e nun coche propiedade deste último, esconderan, primeiro no bar Grove e logo nunha casucha en Campolongo a Antonio Fandiño, implicado no asasinato de Secundino Esperón. No mesmo coche sacárano da cidade e, cando volvían, foran tiroteados pola Guardia Civil recibindo o coche varios impactos que Jesús González leva a reparar a Vigo.

O día 25-6-38 comparece o “ Suma y sigue”e desmente os feitos que se lle imputan. Sofre diversas detencións e na súa casa dispón dunha imprenta na que se tira diversa documentación clandestina. A presión policial era cada vez máis abafante e foi encausado nun sumario pola xurisdición especial sobre actividades subversivas.

Segundo lembra a súa filla, o 14 de agosto de 1948 , na víspera da Peregrina [ data aproximada pois a Peregrina foi o 8 de agosto naquel ano], nun camión de chatarra propiedade dun construtor pontevedrés, foi trasladado a Cangas. O plan era unha fuxida por mar dende aquel porto xunto cunha trintena de persoas tamén perseguidas, utilizando un barco vello mercado para tal fin. As sospeitas son de que houbo “un soplo” e o barco foi afundido.

Os anos 1947 e 48 foron de moita presión policial sobre os opositores ao réxime coa desarticulación de numerosas células do partido comunista polo que entra dentro da lóxica a idea da fuxida. Porén non temos constancia da desaparición doutras persoas da zona nesas datas.

Un misterio engadido é a recepción pola familia, tempo despois, dunhas tarxetas das que tiña como taxista cun texto escrito á man e coa letra de Jesús dicindo: Yo bien, busca chófer.

Polo momento a incógnita continúa...

miércoles, 4 de febrero de 2009

Outra volta sobre Abraham Zbarsky Geller

Noutra entrada deste blogue xa se tratou sobre a morte de D. Abraham Zbarsky Geller, ocorrida o 29 de decembro de 1936. Traballando con causas militares no Arquivo Intermedio Militar Noroeste, atopei algunha documentación que fai conveniente darlle outra volta ao tema, pois bota un pouco máis de luz sobre algunhas circunstancias da mesma.

Na causa 115/37 incoada contra numerosos pontevedreses por rebelión militar, figura a declaración do inspector de Investigación y Vigilancia, Antonio Iglesias Garcés; nela afírmase a continuada presencia de D. Abraham no despacho do Gobernador Civil en xullo do 36 asegurando que era o que podía influír máis eficazmente nos dirixentes da F. Popular porque os controlaba, colaborando con eles na organización da oposición ao exército. Afirma tamén que a súa influencia asentábase
en el hecho de ser Jefe de una organización Soviética y Judía, que disponía de fondos contiosos (sic), pues al declarante , por su cargo le consta que facilitaba subvenciones a los más significados elementos del Frente Popular, tales como Caamaño, García Filgueira, Andrés Rey, José Adrio Barreiro, a los que de este modo tenía a su servicio. (AIMN)

Mesmo un dos detidos, que tamén foi fusilado, declara o 2-12-36 delatando como compoñentes da organización sanguinaria al estilo de la Tcheka rusa y cuya finalidad era el exterminio de personas de orden de esta ciudad a Abrahan Zbarsky... (AIMN)
Abraham Zbarsky na súa declaración do 23-12-36 en Pontevedra, fai unha exhaustiva defensa do seu fillo Jacobo, xa fusilado.
Nun informe da G. Civil sobre a filiación política de 74 pontevedreses, asinado polo comandante Velarde, datado no 4-1-37 e, polo tanto, posterior á data do seu asasinato, figura co número 1 Abraham Zbarsky Geller como comunista, miembro de la Junta del socorro rojo, masón y propagandista. (AIMN)
Como podemos apreciar, as imputacións eran as máis graves que se podían facer naquel momento: comunista, masón, xefe dunha organización soviética e xudía, compoñente dunha tcheka ... pero difíciles de probar mesmo nun consello de guerra como os que se estilaban. A. Zbarsky era dirixente socialista e un respectado profesional. Todo o anterior parece confirmar o que apuntabamos neste blogue no senso de que foron estas acusacións, máis que as supostas ameazas de denuncia do caso do seu fillo diante da Sociedade das Nacións, as que determinaron a súa morte.
Entre a documentación da citada causa, atopamos un documento dirixido ao xuíz instrutor Sr. Pontijas , tachado por dous trazos en forma de X (como para indicar que se eliminase da documentación) e encabezado por un ¡ Viva España!, que di o seguinte:
Al ser conducido en la noche de ayer por fuerza del puesto de esta Capital el preso Abrahan Zbarsky Celler (sic), según orden al efecto, desde el Lazareto de San Simón a la cárcel de esta Capital al, llegar al punto conocido por “La Fracha” y debido a una avería que tuvo el coche que lo conducía hubo necesidad de parar para repararla, en cuyo momento el conducido aprovechando la oscuridad de la noche intentó fugarse, no consiguiéndolo por que (sic) a los primeros disparos de la fuerza fué gravemente herido falleciendo a los pocos momentos, siendo transportado su cadáver al depósito del cementerio de esta Localidad.
Tengo la distinción de participarlo a V. para su debido conocimiento.
Dios guarde a V. muchos años
Pontevedra 30 de Diciembre 1.936
El primer Jefe accdtal,
Joaquín Velarde Velarde.


Indo dende S. Simón a Pontevedra, hai que desviarse varios quilómetros para pasar pola zona da Fracha, a menos que o cárcere de destino fora Ponte Caldelas como afirma Bienvenido Lago no libro de A. Caeiro, Aillados. Foran cales fosen as circunstancias, os autores non ofrecen dúbidas.

viernes, 30 de enero de 2009

Incursos nos bandos vixentes...

A figura do fusilamento por estar incurso en los bandos vigentes é unha das modalidades de execución utilizadas polos sublevados. Hoxe, 30 de xaneiro de 2009, cúmprense 72 anos dunha destas execucións: a de Gerardo Bao Rúa, xornaleiro de 28 anos, do lugar de San Blas en Salcedo. A nota do Goberno Militar era sobria: A las cinco de la tarde del sábado fué pasado por las armas, por estar incurso en los Bandos vigentes, el paisano Gerardo Bao Rúa, que estaba huído. No Rexistro Civil figura como causa da súa morte a de hemorraxia interna.

Nos xornais pontevedreses El Progreso e Diario de Pontevedra dos días 22 e 23 de xaneiro aparece a noticia da súa detención, cualificándoo de extremista e apuntando que intentaba inscribirse como voluntario para ingresar no Tercio. Tamén especificaba que se detiveran con el su amante y las hermanas Pilar, María y Josefa Padín que tenían oculto al Gerardo en su domicilio.

Facía pouco máis dun mes (19 de decembro de 1936), outro pontevedrés, Manuel Calvar González, de 22 anos, tamén fora pasado polas armas segundo esta modalidade por habérsele cogido infraganti con armas con las cuales había herido a Manuel Rios Pequeño. A causa da morte que consta no rexistro é a de parálise cardíaca e respiratoria.

viernes, 16 de enero de 2009

Nenos.

A infancia foi un dos sectores da poboación que máis sufriu as consecuencias do golpe militar. O novo réxime trata o problema dos nenos orfos ou abandonados mediante unha orde, publicada no BOE do 2 de xaneiro de 1937, para la rápida y adecuada asistencia que ha de prestarse al considerable número de niños huérfanos o abandonados, que sumados a los que ya tenemos en las regiones que han sufrido los horrores de las hordas salvajes del marxismo, de los sin Dios y sin Patria, hemos de encontrarnos al ocupar Madrid.

A opción que se fai é a de crear un servizo de “colocación familiar”. Organízanse Juntas Locales de Colocación Familiar que, presididas polo alcalde, integran o párroco máis antigo da localidade e o mestre de superior categoría, encargaranse de confeccionar o padrón de nenos abandonados da súa zona para remitirllo ás Xuntas Provinciais de Beneficencia, así como unha relación das familias que, tendo moi en conta o concepto moral e relixioso, se ofrezan para acollelos. Así mesmo, tiñan como función vixiar o cumprimento por ditas familias dos deberes de alimentación, vestido e educación “dentro de los más sanos principios de religión y moral cristiana, amor patrio, etc”.

A retórica característica do momento non falta no preámbulo da orde:

...es preciso acudir una vez más a la inagotable caridad cristiana del pueblo español que con fervorosa asistencia patriótica se incorporó al Glorioso Movimiento Nacional y que con tanta fe, como valor y espíritu de sacrificio, viene aportando a esta grandiosa obra de redención, su prestación valiosa, material y espiritual, en la que se revela el temple de nuestra alma, que con los ojos puestos en Dios y fe en sus destinos, está dispuesta a vencer en esta Santa Cruzada, y firmemente segura de que en la hermosa y cristiana obra de protección y amparo a tanta criatura desvalida, sumida en el infortunio...

A adopción podía ser temporal ou permanente, esta última, á que serían destinados en primeiro lugar os nenos orfos de pai e nai abandonados ou aqueles que, atopándose igualmente abandonados, se descoñecese a existencia de familiares. (BOE 6-4-37).

En Pontevedra, tanto o gobernador civil como o alcalde, exhortan ao fervoroso cumprimento da orde, encarecendo a todas as familias que, atopándose en condicións de acoller a estes nenos, se ofrezan voluntariamente para facelo. Insístese moito en que o Estado podería resolver o problema mediante o internamento en orfanatos, non facéndoo así porque non lle interesa tanto o sustento material como o dotalos dunha familia que supla á que perderon e porque “ sabe de los maternales y patrióticos sentimientos de la genuina mujer española y porque conoce el noble y caritativo proceder del virtuoso y justo varón español”

No xornal El Progreso do 2-12-36, aparece un artigo sen firma que, baixo o título de "Los huérfanos de la guerra ", expresa moi ben o sustento ideolóxico- moi en sintonía coas teorías da psiquiatría franquista do momento, Vallejo Nájera á cabeza- do tratamento dado a este asunto:

El marxismo no tiene capacidad de amar [...] había proclamado la filosofía del divorcio y de la bestialidad- hijos, si; maridos, no, gritaban por calles y plazas-; había regalado los hijos al Estado [...] había negado a Dios y al alma y alzado sobre el pavés a la materia. Tenemos confianza en el Estado futuro [...] Pero no la tenemos en los hogares de esos huérfanos que ellos vivieron el odio y acaso aún pueden beberlo y acumularlo para el futuro. Aunque no profesamos la teoría de la posesión de los hijos por el Estado, excepcionalmente pensamos que es mejor madre la Patria que ciertas madres que no supieron contener en el hogar a sus maridos, ni acallar los odios de los que empujaron al abandono en que han sumido a ellas mismas y a los retoños que eran carne de su carne.

Un caso singular foi o dos 150 nenos e nenas das colonias escolares madrileñas ( "pertenecientes a familias marxistas que enviara a Galicia el ayuntamiento de Madrid” como escribe o Diario de Pontevedra) que, no momento do golpe, estaban en Oza (A Coruña) e que foron acollidos na illa de A Toxa. A explotación propagandística que se fai do trato aos mesmos é grande. Na prensa da época faise unha cobertura exhaustiva das atencións que reciben. Así, con motivo da festa de Reis, os nenos da catequese de S. Francisco renuncian aos seus regalos e llos entregan aos nenos madrileños xunto con dous años que, parece ser, desexaban como mascotas. Tamén reciben “alentadoras palabras” do franciscano padre Luis María Fernández e de José Acuña, este último, oficial da Guardia Cívica pontevedresa, tivo un destacado protagonismo na campaña de axuda, recollendo roupa e calzado para os mesmos. Tamén se organiza un festival benéfico no Teatro Principal.

Pero o clímax alcánzase o 27 de decembro do 36 cos actos, celebrados na Toxa, nos que estes nenos e nenas das colonias madrileñas, recibiron a primeira comunión , dúas o bautismo e a confirmación todos os que non a recibiran. Non se repara en detalles para dar brillantez aos actos: a capela do balneario “ ofrecía un aspecto verdaderamente deslumbrador señoreado como por una sutil vibración de pureza por la profusión de los blancos trajes y velos que los niños lucían”.

As nenas bautizadas recibiron os nomes de Carmen e Consuelo, sendo apadriñadas polo gobernador militar sr. Aspe e polo presidente do consello de administración de Sociedad La Toja, señor Barrié e as súas donas. A representación eclesiástica foi do máis alto nivel co arcebispo de Santiago e o bispo de Madrid- Alcalá, monseñor Eijo Garay, que foi o que administrou a confirmación, amén de numerosos curas da bisbarra. Estas autoridades, xunto co gobernador civil, delegado de Orden Público, presidente da Deputación, etc, almorzaron no hotel.

Deixemos que sexa El Progreso (29-12-36) o que nos conte o acto:

Concluído el almuerzo los niños de la colonia madrileña desfilaron ante autoridades e invitados, entonando patriótico himnos y realizando hábiles evoluciones y luego mostraron el magnífico nacimiento por ellos hecho [...] Lo que más honda impresión causó a todos [...] fué el observar como unos niños que de Madrid llegaron a Galicia con los puños en alto, carentes de educación religiosa, lloraban de emoción en el momento de recibir la sagrada comunión y al escuchar las palabras llenas de ternura y de unción evangélica que el ilustre doctor Eijo les dirigió en tan solemne momento. [...] Así se trata a los inocentes hijos de los rojos en el territorio reconquistado por nuestro glorioso Ejército. Que contraste, entre tal comportamiento y el bárbaro y brutal que en furiosos desmanes emplean con quienes no piensan como ellas, las hordas marxistas.

martes, 23 de diciembre de 2008

Masonería en Pontevedra (III): o caso Isidoro Millán.

En anteriores artigos sobre a masonería pontevedresa, tratamos das detencións na loxa de O Burgo, este feito vai ser capital no procesamento de Isidoro Millán Mariño, deputado a Cortes elixido no 1933, ex-director xeral de Gracia y Justicia, coñecido avogado, político e xornalista, morto no ano 1983.

O caso é paradigmático de como a condición de político conservador e afervoado defensor, nos primeiros momentos, do golpe militar (alocución por radio do 11 de agosto do 36 e artigos na prensa), non vale para evitar o encausamento como masón, aínda que, seguramente, influíu na entidade da pena imposta.

Nos fondos do Tribunal Especial para la Represión de la Masonería y el Comunismo (TERMC) no Arquivo Xeral da Guerra Civil en Salamanca, podemos seguir paso a paso os avatares da causa. O sumario por masonería incóase o 13 de agosto de 1945 pero Isidoro Millán xa fora detido por outras causas o 4 de maio de 1939, sorprendido no domicilio de D. Alejandro Mon Landa por celebrar reuniones de carácter político, censurar las órdenes de dicha autoridad [gobernador civil], é encarcerado e confinado 3 meses en Cáceres. Volta a ser detido o 17 de xaneiro de 1940 por ser autor de folletos sen pé de imprenta.

Os diversos informes sobre el oscilan entre aqueles que minusvaloran a súa militancia masónica, como o oficio nº 1774 (17-4-37) da Delegación de Orden Público:

Don Isidoro Millán y D. Andrés Corbal, parece deducirse de los informes adquiridos, que al formar parte del citado grupo fué solamente con fines políticos por no estar de acuerdo con la política de dictadura ejercida por el difunto general Don Miguel Primo de Rivera, habiendo asistido solamente a dos o tres reuniones celebradas en los últimos meses del citado año 1929, en el domicilio de Don Avelino Silva [...] Al caer la dictadura [...] dejaron de asistir a las aludidas reuniones y como al mismo tiempo dejaran de cotizar a pesar de que les pasaban los correspondientes recibos, fueron dados de baja o expulsados del grupo en los meses de enero o febrero del año 1930. [...] Referente a Don Isidoro Millán, según todos los informes recogidos, ha militado siempre en política de tendencia derechista, conceptuándosele igualmente con sentimientos Católicos o Religiosos y por tanto en contradición con el credo Masónico, desprendiéndose de esto que dicho señor al formar parte del referido grupo lo hacía solamente con fines políticos.

Do mesmo xeito, un informe de Falange Española y de las JONS (26-5-37) tamén se refire á militancia masónica do señor Millán antes da Iiª República, facendo notar que, logo da proclamación desta, xa non participa.

Outros informes sobre o imputado deixan translucir unha elevada animadversión chegando á descualificación persoal : ...es persona que se vale de todos los medios inmorales para burlar la acción de la justicia.[...] ...considerada como mercenaria su pluma...[...]... individuo hábil que se introduce solapadamente y trata de encumbrarse en todas las situaciones.

A Dirección General de Seguridad, nun informe co selo de “SECRETO”, con rexistro de saída do 21-5-45, comunica a existencia dunha ficha procedente da Delegación Nacional de Servicios Documentales, califícao de persoa de mala reputación e afirma que figura o seu nome nunha relación de afiliados da loxa Helenes nº 7 de los Vall. De Pontevedra. No mesmo informe relátase que, no rexistro de dita loxa efectuado no 37, a policía interveu o regulamento da mesma, un libro de estatutos e regulamentos xerais do Gran Oriente Español, un libro de sesións celebradas entre agosto de 1929 e maio de 1930, facendo constar que aparece o nome de I. Millán nos cadernos de asistencias.

A Comisaría de Investigación e Vixilancia de Pontevedra informa:

no se le conocen actividades de dicha índole, pero desde luego se puede asegurar su gran tendencia y simpatía por las expresadas ideas, estando muy compenetrado y unido con los dirigentes y afiliados a la referida logia, viéndosele con gran frecuencia entonces haciendo tertulia en la rebotica de Maquieira, que fué uno de los detenidos en el registro que se alude anteriormente y principal masón de esta capital ( hoy en el extranjero).

Continúa afirmando que, a pesares das afirmacións de Millán no senso de que tomaba en broma o da masonería, pertencía á mesma tendo moitas destas reunións obxectivos políticos. Remata facendo constar que non puideron examinar a documentación do sumario nº 38 de 1930 POR NO HABER DADO RESULTADO SU BUSCA EN (maiúsculas no orixinal) varias ocasiones por la Secretaría de la Audiencia la cual ignora si han sido devueltas al sobreseerse dicho procedimiento, pero que lo más probable haya sido que hubieran sido sustraídas.

En declaracións ante o xuíz (3-1-1947), Isidoro Millán, “que no pertenece a FET y de las JONS”, nega de xeito rotundo ter pertencido á masonería. Nun extenso alegato escrito na súa defensa, no que utiliza todos os recursos da retórica, fai un repaso á súa posición nos tempos do Frente Popular, con múltiples referencias aos seus artigos no Faro de Vigo en defensa da orde e contra o goberno frontepopulista . Tamén saca a relucir a súa postura en defensa dos irmáns Castro Pena (dirixentes falanxistas) cando foron detidos en maio do 36:

...Al regresar el sr Ferro y yo a Pontevedra tuvimos que tomar otro camino porque en el seguido a la ida nos esperaba un grupo de afiliados a la Casa del Pueblo, cuyas intenciones respecto de nosotros es fácil conjeturar. Eran los días de los puños en alto y de las pistolas siempre dispuestas y los marxistas de esta provincia tenían la atención puesta en mi...

Así mesmo fai valer o seu comportamento cando o asasinato de Calvo Sotelo sendo un dos poucos asistentes, apenas unha ducia segundo afirma, ao funeral en San Francisco, desafiando ao matonismo da Frente Popular. Contrapón a súa actitude á dos que, logo de triunfar o golpe militar, encheron o templo no cabodano, acto ao que el non asistiu porque

...pienso, y así lo practico, que la cara hay que darla en los momentos difíciles, porque no tienen derecho a cobijarse en la sombra de las banderas victoriosas quienes no han luchados para mantenerlas enhiestas y desplegadas durante el combate...

Como afirmamos ao principio, o encendido patriotismo e exaltada defensa do novo réxime que utiliza no seu alegato, non impediu que o tribunal presidido polo xeneral Cánovas dicte sentencia o 7 de xullo de 1951, declarando que os feitos probados son constitutivos do delito de masonería, impoñendo a pena menor das sinaladas no art. 5 da lei (12 anos e un día de reclusión menor e accesorias), facendo constar o tribunal que a pena imposta lles parece excesiva tendo en conta o escaso grao obtido, o pronto apartamento da vida masónica, a súa baixa por falta de asistencia e tamén a falta de celo masónico; por todo o anterior pide ao goberno a conmutación pola de seis meses e un día de prisión menor.