miércoles, 28 de julio de 2010

Petición de indulto

Moito se ten escrito das parodias de xuízos que foron os consellos de guerra que tiveron lugar tras o golpe de estado do 36. Unha das peculiaridades dos mesmos era que os defensores eran militares, sendo elixidos dunha lista que se lles presentaba aos encausados. Eran, polo tanto, persoas que, con maior ou menor entusiasmo, estaban comprometidas coa sublevación. Aínda así, en bastantes casos, poñían a mellor vontade na defensa dos seus patrocinados, a pesares da súa falta de formación xurídica ou do feito de que os compoñentes do tribunal eran superiores xerárquicos seus. De todos os xeitos, a calidade da defensa que se facía pouco influía nunhas sentencias que estaban determinadas por adiantado.

Un dos recursos utilizados a miúdo polos defensores, era o de admitir as acusacións, pero tentando rebaixalas en orde á suposta carencia de formación dos reos que posibilitaba que foran manipulados por dirixentes sen escrúpulos. Tamén era habitual a apelación ás condicións familiares ou ao compromiso dalgún parente cos golpistas. Un exemplo desta actitude -neste caso unha petición de indulto para uns condenados a morte- é a carta que transcribo a continuación.

Ilustrísimo señor:

Feliciano Gómez Pedreira, Alférez de Artillería con destino en el Regimiento Ligero, número quince, defensor en la causa sumarísima número ciento quince del año actual [1937], a V.I. respetuosamente expone:

Que el Consejo de Guerra en que se vió y falló dicho proceso condenó a sufrir la última pena a los procesados ALBINO SÁNCHEZ LEIRO y JOSÉ ACUÑA LAMAS, de los que ha sido Defensor el dicente, y a requerimiento de las familias de dichos condenados se permite interesar de V.I. se digne proponer, si lo estima oportuno, el indulto de los mismos, por concurrir las circunstancias siguientes:

ALBINO SÁNCHEZ LEIRO, analfabeto, inferior mental, arrastrado a la comisión del delito por quienes valiéndose de sus dotes superiores pretendían llevar a nuestra querida Patria al caos, deja en la mayor de las miserias a una madre anciana que cuenta con otro hijo incorporado a nuestro glorioso Movimiento y que pelea en las filas de la Legión.

Más desgraciada es, si cabe, la situación de la pobre esposa de JOSÉ ACUÑA LAMAS, madre de cinco criaturas y próxima a dar a luz su sexto hijo, que pierden en su padre el sustento y el honor, y viven estas horas angustiosas con la esperanza de que el Caudillo, dando prueba una vez más de esa piadosa benevolencia que es principio básico de la Nueva España, tenga bien inclinarse al perdón de estos dos desgraciados, culpables sí, pero inconscientes.

Por todo ello, a V.I. respetuosamente,

SUPLICA que, si creyere existen méritos para suscitar alguna iniciativa en pro de estos dos condenados, se digne proponer el indulto de los mismos, en la seguridad de que tendrá el eterno agradecimiento de ellos, y muy especialmente de sus numerosos y angustiados familiares.

¡VIVA ESPAÑA!

Nesta ocasión un dos reos, José Acuña, tivo a sorte de que a pena lle fora conmutada pola de reclusión perpetua. Albino Sánchez foi fusilado na avenida de Bos Aires o 17-4-37.


viernes, 16 de julio de 2010

De Tui a Pontevedra con Prieto Coussent e Sócrates



 O pasado 26 de xuño tivo lugar en Tui, froito dunha animosa comisión cidadá, a reposición do busto de Sócrates. Foi un acto intenso en emocións. Facía unhas semanas que tivera lugar un acto público naquela cidade ao que tiven a honra de ser convidado e quero compartir aquí as miñas palabras:

"Hoxe estamos neste acto para recordar, dise que a palabra recordar ven de re- cordis, volver ao corazón, así hoxe, volvemos a pasar polo corazón a Sócrates, Valle-Inclán, Prieto Coussent e a todas as xentes anónimas que, como Sócrates, fixeron e fan as preguntas que nos achegan cara á razón, cara á verdade última das cousas.
En primeiro lugar permítanlle a alguén que non é filósofo o atrevemento de recordar a Sócrates.
Máis alá de datos biográficos, dos que por certo só sabemos o que nos contan os seus discípulos e, polo tanto, é un coñecemento parcial e problemático, interesa falar, aínda que moi brevemente, de tres temas: o método socrático, a ética e a relación entre Sócrates e a democracia.

A Sócrates debemos definilo como un buscador da verdade, non é, por tanto, un mestre que coñece a boa nova e lla transmite aos seus discípulos, non é o que posúe a verdade e lla comunica aos seus seguidores. Non, Sócrates fai súa a inscripción do templo de Delfos
“coñecete a ti mesmo” e busca a verdade ao mesmo tempo que os que o seguen; non é polo tanto unha busca individual senón colectiva e en diálogo. A parte de verdade que cada home ten no seu interior debe descubrila coa axuda dos demais. El , que era fillo dunha parteira, fai honra ao oficio de súa nai ( axudar a dar a luz) e, a través do diálogo e facendo preguntas axeitadas, encamiña ás persoas para que tamén dean á luz o coñecemento que atesouran no seu interior. Sócrates emprega un método que consta de dúas partes: a ironía, a través da cal tomamos conciencia da nosa ignorancia ( só sei que non sei nada) e a mayéutica (dar á luz) que fai que descubramos por nós mesmos - pero sempre en relación cos demais- a verdade, a través de determinadas preguntas; é polo tanto un método dialéctico, de preguntas e respostas, de contraposición de razóns ata chegar ao coñecemento.

Por outra banda, podemos considerar a Sócrates como o fundador da ética, dunha moralidade autónoma que se fundamenta na razón e, polo tanto, independiente da tradición ou das relixións. Para él existen un ben e un mal absolutos, unha lei moral que está por enriba dos individuos e o home ten que obedecer esta lei moral sen preocuparse das consecuencias, sabendo que a mellor elección sempre é a que dita a razón. O verdadeiramente bo para a persoa non é o poder, a fama, as riquezas...senón que a virtude descansa no saber e a maldade na falta de intelixencia; quen ten unha recta intelixencia elixe necesariamente o ben que é o realmente útil para el, polo que a felicidade é a consecuencia dunha vida virtuosa, de acordo coa moral. A consecuencia é que a felicidade do home depende de si mesmo.

Sócrates foi condeado a morte, cando tiña máis de setenta anos, pola democracia ateniense e, podendo escapar non o fixo e bebeu a copa de cicuta que acabou coa súa vida. El sabía que a resolución era inxusta pero sométese á lei porque a consideraba a base da democracia e ningún cidadán debía ignorala.
Contan que o rei Ciro de Persia dixo nunha ocasión que nunca tomaría en serio a un pobo como Atenas, que tiña no centro da cidade un espacio vacío ao que os habitantes acudían a discutir e a tentar engañarse uns aos outros. Pero, sen sabelo, Ciro danos a mellor definición de democracia porque nese espacio vacío, a praza pública onde se celebraba o mercado e se reunía a asemblea, os habitantes, ao entrar nesa praza para asistir á asemblea, convírtense en iguais, en cidadáns, e discutindo, dialogando, mesmo tentando engañarse, chegan a consensos, a dictar leis que rixan a vida da polis, da cidade. Por iso é tan importante que ese espacio estea verdadeiramente vacío, non ocupado, por exemplo, por un trono, por un templo ou por un pazo.

Pero Sócrates somete todo á dúbida e tamén o fai coa democracia considerando a ateniense como insuficiente, unha apariencia de democracia e de cidadanía, ou sexa, que ao seu xuizo,o centro da cidade, de Atenas, non estaba realmente vacío. Non acepta a idea de que a maioría sempre é o todo, teña ou non razón, a idea de que a máis inxusta violencia deba ser considerada lexítima se é querida pola maioría. Para el, a maioría ten a obriga de someterse á lei, á xustiza, á verdade en suma, porque senón sería facilmente manipulable. Cando a lei é xusta, acorde coa razón, ata o pobo debe estar sometido a ela; se non nos sometemos á razón (expresada pola lei) a democracia convértese nun instrumento dos poderosos.
A aquela Atenas machista, xenófoba e esclavista, non lle gustaban as preguntas de Sócrates, non aceptaba que se puxeran en cuestión as bases da súa organización social e esa é a verdadeira razón da condena e non a introdución de novos deuses e a corrupción da xuventude, acusacións estas que utilizaron como pretexto.

Imos dar un salto á Compostela de 1936, o 5 de xaneiro morre en Santiago don Ramón del Valle Inclán, logo dunha vida na que se conxugan aventuras persoais e políticas, republicanismo e candidatura carlista, teatro, novela.... Deixa escritas as súas disposicións para o enterro: “
No quiero a mi lado ni cura discreto, ni fraile humilde, ni jesuita sabiondo”.
Poden preguntarse ¿e que terán que ver o Sócrates de fai 2500 anos e o Valle do século pasado? Pois ben, Sócrates e Valle acaban xunguidos no século XX pola man dun home, profesor no instituto de Tui e que, xunto cos seus alumnos, modela cadanseu busto dos mesmos. Este profesor, nado en Ribadeo, foi
Benito Prieto Coussent que chega a Tui no 1933 e intégrase nun claustro de profesores dos que El Pueblo Gallego publica unha fotografía e escribe:
“existencia de un selecto cuadro de profesores que vienen realizando una labor pedagógica de auténtica categoría. Publicar su fotografía es, por lo tanto, rendirles un justo tributo merecido”
e fala do seu labor infatigable na preparación desa
“pléyade de gallegos que con sólida preparación y encendido entusiasmo, ha de contribuir al engrandecimiento de una Galicia en posesión de si misma, señora de su presente y porvenir”.

Prieto Coussent adopta o método socrático no senso de que fai que os seus alumnos miren ao interior e revelen, manifesten as súas capacidades, a súa creatividade, desbotando a copia repetitiva de láminas e modelos. Tamén formaba fora das horas lectivas a obreiros e xentes da comarca.

Para comprender o significado da obra de Coussent e dos seus compañeiros, debemos enmarcalos no contexto dun movemento de renovación educativa impulsado pola chegada da Iiª República e a aposta decidida que esta tivo pola difusión da cultura a todos os sectores da sociedade. Detrás están moitos dos plantexamentos dos homes da Institución Libre de Enseñanza e das Misións Pedagóxicas, que levan o teatro, a pintura, a arte aos lugares máis esquecidos.

Encarcerado tras o golpe militar de xullo do 36, fai unha serie de retratos aos seus compañeiros de prisión, moitos dos cales serían fusilados como foi o caso do tudense Manuel Estévez, que lle adica a Coussent uns versos coa sinceridade de quen vai enfrontarse coa morte:
Bendito seas, pintor,
que tal retrato has pintado
en los últimos momentos, que a muerte me han condenado.
Tan bueno es su corazón
y es tanta su bondad, no permitió me mataran
sin tal obra terminar.

O busto de Valle, elaborado fora das horas de clase, coa axuda destacada de dous dos seus discípulos, Álvaro Álvarez Blázquez e Emilio Diz Rodríguez, foi colocado nas Palmeiras de Pontevedra o domingo 21 de xuño do 36 por iniciativa do Grupo Labor Gallega. O acto estivo concurridísimo, coa presencia de numerosas autoridades. Descubriron a bandeira galega que tapaba ao busto o alumno tudense Álvaro Álvarez e a pontevedresa Conchita Ferreirós. O catedrático de latín sr Echave, entusiasta de Valle, pronuncia un barroco discurso no que afirma que o profesor Prieto Coussent capta o espíritu de Valle “ encendiendo de vida el sueño de la piedra”. Léolles un párrafo do seu discurso:
”en la serenidad más que humana de estos jardines que hacia la ría se adelantan salmodiando alborozos de pájaros y flores, el espíritu de don Ramón del Valle-Inclán aletea como un águila presa en la cárcel de granito y aupándose de la tierra, como en las horas fecundas de creación de su turbada existencia, seguro más que nunca de si mismo, desafía a los siglos venideros”

Grandilocuencia non lle faltaba ao señor Echave pero non podemos decir o mesmo das súas dotes proféticas: a estatua de Valle non perdurou séculos, pois pouco tempo duraría neste lugar.
Porque os bustos de Sócrates e Valle tamén sofriron, ambolosdous, a sinrazón que os condenou ao ocultamento; logo do golpe militar de xullo veñen tempos nos que o centro da cidade xa non estaba valeiro, senón ocupado por templos e cuarteis e as dúas personaxes lembraban uns tempos e unhas ideas que non tiñan cabida neste réxime e debían ser substituídas por outros modelos.
O de Valle, regalado polo concello de Pontevedra, logo de varias peripecias, acabaría contemplando a ría de Arousa dende a Curota e convertido en reclamo dos folletos turísticos e o de Sócrates, que fora colocado o 3 de maio do 36 nos xardíns tudenses de Santo Domingo, sumerxido no fondo do Miño. Podemos imaxinalo como aquel padre Vieira que canso de que os humanos non lle prestaran atención, optou por predicar perto do río o seu coñecido sermón aos peixes.

Non sabemos se Sócrates estará interrogando a salmóns, troitas e escalos, pero pode que nos estea facendo a nós unha pregunta: ¿Que faría a nosa democrática sociedade cun novo Sócrates que andivese polas rúas indagando se a nosa democracia do século XXI ten realmente o centro valeiro, facendo as preguntas que non deben facerse, as que rebasan as delgadas liñas bermellas do sistema? Non sei que resposta lles darían vostedes pero permítanme aventurar que moitos xa andarían percurando a copa de cicuta.
Pero os que ocultaron a Valle e a Sócrates non sabían que o oculto sempre foi máis interesante que o que estaba á vista e que o feito de telos ocultado fai que esteamos hoxe aquí falando deles, recitando poemas, tocando músicas... que estean próximos a nós porque o recordo anula a lonxanía.
Decían os clásicos que a verdade corrómpese pola mentira pero tamén polo silencio, polo esquecemento, e actos como o de hoxe serven para que a verdade avance e estou seguro que pronto Sócrates será reposto e poderá interrogarnos dende o seu pedestal e non dende o fondo do río."
Como se aprecia na fotografía, Sócrates xa ocupa o seu lugar en Tui.

jueves, 3 de junio de 2010

A proclamación da IIª República en Pontevedra


Para Manuel Vázquez de la Cruz e os seus compañeiros que o día 26 rescatarán a Sócrates en Tui.

O domingo 12 de abril as rúas de Pontevedra estaban moi animadas xa dende as primeiras horas. As xentes republicanas e de esquerdas erguéranse cedo pois querían controlar os colexios electorais e evitar “cacicadas”. Foi un día de votación tranquila, con mínimos incidentes. O escrutinio empezou ás catro da tarde e, pasadas as sete, sábese do triunfo das candidaturas republicanas. Hai festa entre os gañadores: algúns candidatos son levados a ombreiros ata os seus domicilios, bótanse bombas de palenque e un automóbil con grandes carteis e bandeiras, recorre a vila dando vivas e animando a festa republicana.
O martes, día 14, El Pueblo Gallego afirma:
Así, grandioso, colosal,rotundo, ha sido el triunfo obtenido por los elementos izquierdistas del ayuntamiento de Pontevedra.

A prensa resumía os resultados en 19 antimonárquicos, 7 monárquicos e 1 independente. Non resulta doada a adscrición exacta dalgúns concelleiros; a continuación ofrecemos o listado dos elixidos: Manuel Lorán Montes, Joaquín Poza Juncal, Bibiano Fernández Tafall,Arturo Rey Juncal e Aurelio Marzoa, republicanos; Francisco Tilve e José Baladrón Martínez, socialistas; Tomás Abeigón Pazos, Víctor Lis Quibén, Celso López Blanco, José Hermida Esperón, Rogelio Torres Senra e Senén Sobral Sobral, monárquicos; Manuel García Filgueira, José Orozco Pereira, Manuel Gama Casalderrey, José Cochón Paz, Marcelino Candendo Paz, Manuel Sanmartín Moreira, Manuel Loureiro Pereira e José Gallego Acuña da candidatura obreiro-agraria; Juan González López, independente; Manuel Barca Montes (da Federación Obreira), Felipe Aparicio Díaz e Manuel Formoso Lestón integran o axuntamento provisional en calidade de republicanos aínda que pertencen á candidatura agrario-obreira; Francisco Rodríguez Arruñada aparece como independente e monárquico e Alberto Martínez Tiscar (que sería asasinado no 36 pola Garda Cívica e fondeado na ría), curiosamente, como agrario republicano e monárquico. Manuel Sanmartín desminte en nota de prensa que sexa comunista pois considérase agrario antimonárquico. A candidatura agrario-obreira está fortemente influenciada polo partido comunista que controla a Federación Obreira e a Comarcal Agraria.
Contra as tres e media da tarde chegan as novas da renuncia do rei e da proclamación da República. Ás 4 da tarde e convocados polo presidente do Centro Republicano, Amancio Caamaño, reúnense no domicilio do médico Celestino Poza, o comité republicano, socialistas e outras persoas destacadas na defensa dos ideais republicanos. Acordan pedir unha entrevista co gobernador á que asisten Caamaño, Poza e Tafall. Logo da entrevista confírmase a proclamación da República e organízase unha manifestación que leva á fronte ao comité republicano-socialista.Colócanse bandeiras republicanas e galegas na Deputación e no concello, engadíndose neste último unha bandeira vermella. A banda municipal recorre as rúas tocando A Marsellesa e a Internacional.
Pola noite, arríncanse as placas das rúas Real, Isabel II, Princesa e Alfonso XIII e colócase un rótulo cos nomes de Galán e García Hernández na praza da Constitución.
A primeira bandeira republicana que se colocou nun centro oficial foi no edificio de Telégrafos.
El Progreso escribía o día 15: La democracia pontevedresa dió en el día de ayer una nueva prueba de su conciencia y cultura.
Os xefes e oficiais do cuartel de S. Fernando, xunto cun piquete de soldados, renderon honores á bandeira tricolor ao paso dunha manifestación.
Víctor Lis publica unha carta aberta co título de “Cobardía” recoñecendo como xusta a victoria republicana e criticando aos que, estando na obriga de facelo, non apoiaron aos candidatos monárquicos.
Ás 10 da mañá do día 15 constitúese o axuntamento provisional presidido por Arturo Rey e faise cargo da Deputación Amancio Caamaño, tendo como vocais aos señores Echeverría Nóvoa, Pérez Prego e Selgas.
Os botonciños coa nova bandeira española que pon á venda a sombreirería da viúva de Álvarez, tiveron moito éxito e lucían nos ollais dos homes e no peito das mulleres. O columnista que asina como Ático (El Progreso, 16-4-34) escribe:
Hoy en Pontevedra es el día de los ex. Por ahí los verás, niña querida, reflejando la imagen estirada, decaída y macilenta del que era su jefe: don Gabino, don Manuel, don Álvaro [...] Niña, no te rías de ellos, que es pecado burlarse de tres clases de seres: los ancianos, los caídos y los animalitos que no saben hablar. Y entre los ex hay desvalidos de las tres clases.

O novo alcalde publica un bando baixo o título “Bajo el nuevo régimen” agradecendo as adhesións e o entusiasmo xeral e pide que se reintegren ao traballo.
Ninguna ocasión mejor que la presente para que demuestre el pueblo de Pontevedra su espíritu de civismo y de mutua consideración al respetar todas las creencias y mantener la tolerancia más amplia con las convicciones religiosas de cada ciudadano [...] Os deseo salud y República.

Nada mellor para rematar esta entrada que o parágrafo seguinte:
Desde hoy somos ciudadanos, con todos los derechos e integridades, con las facultades que la soberanía lleva consigo. Pero también- y esto es lo que queremos hacer resaltar- con todas las responsabilidades que a los ciudadanos incumben en la función privada y en la pública
El pueblo Gallego, 15-4-1931.

lunes, 29 de marzo de 2010

Pasaxes na memoria. A represión en Sanxenxo



Fai pouco tempo asistimos á presentación do libro Pasaxes na Memoria. Historia e testimonios dos represaliados políticos no concello de Sanxenxo (1936-1950), do que é autora Mª Elisa Franco Torres. Esta obra foi a gañadora do premio Luis Cuadrado, instituído pola librería Nós da man dunha persoa que é referente imprescindible en toda actividade cultural salientable naquela vila: Xaime Corral.


O estudo da represión en Galicia é debedor dos traballos monográficos e de carácter local que, xunto a obras como a de Carlos Fernández Santander ( El alzamiento de 1936 en Galicia. Ed. do Castro, 1982), foron pioneiros e contribuíron, con maior ou menor acerto, a preservar e divulgar a memoria do sucedido naqueles anos. A partires de publicacións deste tipo e coa aportación de teses doutorais e outras investigacións e publicacións, xurdiron sínteses de carácter provincial ou a nivel galego como a modélica 1936. Represión e alzamento militar en Galiza ( Ed. A Nosa Terra, 2006) de Carlos Velasco Souto.


Pero aínda queda moito que investigar sobre este período permanecendo zonas de sombra, tanto espaciais como temáticas.

A Pasaxes na Memoria debemos aprecialo como un traballo de introdución referido a Sanxenxo, cunhas cualidades de fácil lectura, aportación de testemuñas orixinais e de documentación, etc, que abre unha vía para ulteriores profundizacións que- dado o carácter do mesmo- non teñen cabida neste libro.


Logo da lectura do mesmo, apuntaríamos como interesantes liñas de traballo futuras, aspectos relativos ao papel dos mestres, sector co que se cebou a represión neste concello con separacións do servizo e baixas no escalafón, como foi o caso de Peregrina Martínez Santos (Rouxique), Bernarda Pereira Solla (Sanxenxo), Manuel Iglesias Constenla (Noalla),José Cancela Guzmán (Dorrón), Manuel Rey Vázquez (Pósito de Portonovo), Manuel Jorge Franco (Sanxenxo) e Estanislao Víctor Torres Pérez (Vilalonga). Non faltan tamén mestres que pagan coa morte o seu compromiso político, como é o caso de Alfonso Rodrigo Méndez, ourensán e mestre de Sanxenxo, socialista e que foi “paseado” a principios de setembro do 36 ou o nativo de Sanxenxo, afiliado ao sindicato de mestres da UGT, José Meis Martínez, mestre de Seixo, executado en Pontevedra o 27 de xullo de 1937; habería que investigar o papel xogado pola Falange local en relación con este tema, como apunta o imprescindible Anxo Porto Ucha (Mestras e mestres pontevedreses depurados polo franquismo. Ed. Alén Miño, 2008).


Unha persoa citada no libro e que tamén daría pé a un tratamento máis extenso, é Alfonso Vega Olivera, administrador de correos, condenado por rebelión militar e executado en Monte Porreiro en decembro do 36. A vida dalgúns dos xulgados fora da provincia como Eugenio Lobato ou Antonio Couto, entre outros, seguro que poderán aportarnos datos de interese.

Está aínda por facer a historia do Sindicato de Oficios Varios de Vilalonga, con moitos dos seus afiliados obxecto de condenas e represión.


O baleirado exhaustivo das causas militares e mesmo dos xornais e publicacións da época poden axudar aos que, tras a lectura deste libro, desexen embarcarse na aventura de achegarnos ao Sanxenxo daqueles anos cruciais, por certo ausentes das historias publicadas sobre a localidade, a maioría centradas no anecdótico; precisamente outro dos méritos do libro que comentamos é o de mostrarnos outras realidades alén da praia e o turismo.

Do interese polo tema é boa proba a asistencia ao acto que deixou pequeno o local no que se realizou. Parabéns a Xaime, o editor, e á autora, á que pedimos que continúe polo camiño da divulgación obxectiva do pasado de Sanxenxo.


viernes, 19 de marzo de 2010

Guerra Química


A utilización de armas químicas durante a guerra civil é un tema pouco estudado, aínda que constan referencias sobre a utilización ocasional das mesmas, tanto por parte do bando sublevado como polo exército republicano.
Publicacións dos últimos anos mostran documentación referida a experimentos das tropas italianas en España, tanto con armas químicas como bacterianas (esporas de tétanos). O Servicio de Guerra Química dos sublevados estivo asesorado polos alemáns, sendo o xefe do grupo alemán de instrución neste servizo o capitán Manne. O diario ABC do 17 de febreiro de 1940, danos conta da imposición de varias condecoracións alemás (Cruz de Mérito da Águia) a varios mandos españois deste servizo, entre eles ao director do mesmo, o coronel Juan Izquierdo Grosellas.
Na zona republicana, cerca de Madrid, estivo en funcionamento a fábrica de armas químicas de La Marañosa (S. Martín de la Vega), fundada en 1923 e que, na actualidade funciona como instituto tecnolóxico dependente do ministerio de Defensa.
Hai precedentes do emprego de iperita, cloropicrina e fosxeno por parte do exército español na guerra do Rif.
En Pontevedra, en abril de 1937, o laboratorio de Ciencias Naturais do Instituto pasa, por orde superior, ao servizo do exército para análises en relación coas industrias militares. Desígnase ao joven y muy culto profesor Juan Ugarte para organizalo.
Non parece que se levase o asunto con moito secreto nin que os medios a disposición do sr Ugarte foran moitos pois, máis dun ano despois, o Diario de Pontevedra (25-8-38) facía público o seguinte anuncio do Servicio de Guerra Química:
Se interesa a todas aquellas personas que posean la Enciclopedia de Química Industrial, de Ullmann o Thorpe, y que puedan desprenderse de ella, pasen por la Delegación del Servicio de Guerra Química, del Ejército, sita en el Laboratorio de Movilización de Industrias Civiles (Instituto) para su adquisición por parte de la Dirección de dicho Servicio en Salamanca. Esta nota se amplía a las publicaciones de Guerra Química. El Delegado de Guerra Química. Juan Ugarte Pollano.

martes, 16 de febrero de 2010

O entroido de Lis


O 15 de agosto de 2009, X.L. Méndez Ferrín publicaba un artigo no Faro de Vigo baixo o título de “A vinganza de Manilo”. Nel contaba a aldraxe cometida contra Benito do Borrón por parte de Lis e os seus secuaces ao introducirlle un xurelo polo cu “por faceren escarnio no roxo maricón”. Conta Ferrín que, anos despois, outro homosexual pontevedrés, nun baile de entroido, disfrazado de muller, encamelaba ao mesmo Víctor Lis que non sospeitaba do engano; cando máis animado estaba, a mascarita destapou a súa cara berrando: “ Son Manilo, cabrón”. Era a vinganza que anos despois se lle facía polo ocorrido con Benito o do Borrón.
Non entramos aquí a dilucidar a veracidade duns feitos que poden soarnos a esas lendas, repetidas unha e outra vez, sobre as desgrazas que lle acaeron aos matachíns do 36. Só se trata de dar un pequeno apunte sobre as personaxes do relato.
De Víctor Lis e os seus feitos xa se escribiu abondo neste blog; Manilo vivía en Léres e foi, sen dúbida, o homosexual por antonomasia na Pontevedra de entre os anos cincuenta e setenta. Grande seguidor do Pontevedra C:F., acudía a todos os partidos animando ao equipo cunha sorte de funil que amplificaba os seus berros. Limpaba as lúas dos escaparates e tiña unha agudeza sen igual para burlarse dos que se mofaban da súa condición sexual.
Benito o do Borrón recibía o alcume do seu lugar de traballo que era o matadeiro municipal que estaba localizado no Borrón, cerca do río Lérez. O seu nome real era Benito Lago Currás, carniceiro, moi popular dado que tamén se adicaba á compravenda de galiñas e outro gando miúdo nas feiras. Home de esquerdas, vivía na rúa de Xan Guillerme, no barrio da Moureira. No seu domicilio deu acollida tras o golpe militar a un paisano e coñecido de Lis, José Pintos Quinteiro, destacado socialista pontevedrés, dono dun coche do punto. Días máis tarde, Pintos marcha a Cotobade, préndeno e é paseado na noite do 27 de agosto do 36, aparecendo o seu cadáver no cemiterio de San Amaro. Por desgraza, non é certo o que aparece escrito nunha coñecida Historia de Pontevedra que o da como sobrevivinte á execución.
Benito Lago sufriu procesamento e xuízo por auxilio á rebelión, a causa foi sobreseída provisionalmente pero a represión continuou...
Neste martes de entroido, ven a conto esta historia.

miércoles, 6 de enero de 2010

Publicidades (4)


Para Calros Solla, a quen sei que lle gustan os "anuncios patrióticos".


Era un número extraordinario de El Pueblo Gallego, cumpríase o aniversario da sublevación militar e na portada un soldado facía garda xunto ao xugo e as frechas co lema: Hoy hace un año como entonces, en vigilia las manos duras y las espadas al sol.
Artigos das mellores plumas falanxistas: Rafael García Serrano, Jesús Suevos, Álvaro Cunqueiro... Non faltaban os eloxios aos países amigos, Portugal, Italia, Alemania e o seu líder: Adolf Hitler, Führer del Reich, Espada teutónica y Cabeza de las marcas de Oriente contra rusos y enemigos de Dios. Con el amor de España: ¡Heil Hitler!.
A falanxe facía recomendacións de compra nos comercios dos seus afiliados e adheridos. Varias páxinas estaban ocupadas pola publicidade dos simpatizantes e, intercaladas nos anuncios, as proclamas de rigor con moita diversidade nas mesmas: o ¡Arriba España! convive co ¡Arriba Franco! e ata ¡Arriba el Caudillo!, tamén os ¡Vivas! e o ¡Saludo a Franco!; algún bar pontevedrés pregoa como marca da casa “El café preferido por los falangistas”. Eran outros tempos e moitos, por convicción ou por comenencia, arrimábanse aos que mandaban.







Nota: Para ver as imaxes aumentadas, clicar sobre as mesmas.