viernes, 26 de julio de 2013

Prisión Central de Figueirido

Para Benigno Rey Sarmiento, que sabe moitas historias de presos de Figueirido.

A principios da década dos 80 coincidín, no tren de Madrid a Pontevedra, cunha parella de idade; eles vivían na Arxentina e viñan visitar a uns familiares coido lembrar que a Vilagarcía. Como é habitual viñemos falando de todo un pouco pero cando nos achegabamos a Pontevedra e pasamos  por Figueirido, a conversación cambiou por completo. O señor empezou a falar de que estivera alí preso,  logo do golpe militar, contaba da fame pasada e do ben que se portara a xente dos arredores levándolles comida (que tampouco abondaba nas súas casas), a falta de auga nos meses de verán, dos asturianos que alí chegaran en grupos, logo de ser xulgados no campo de concentración de Camposancos... A muller ata entoou parte dunha canción da que apenas se lembraba: “pobre pajarillo/ de pecho amarillo/ que lo llevan preso, mi vida/ para Figueirido.”  Os poucos minutos que faltaban para chegar á estación pontevedresa non deron para máis.
    Pouco se ten falado da Prisión Central de Figueirido e non é este o lugar  para facelo con profundidade, ás veces aparece algunha nova documentación pero moi pouca.
    Hoxe lembraremos aquí a un dos seus involuntarios hóspedes: o filólogo Aníbal Otero Álvarez. Cando o golpe militar, Aníbal andaba por terras portuguesas facendo traballos de campo na recollida de materiais  para o Atlas Lingüístico da Península Ibérica.  A policía portuguesa deteno por “supuesto confidente, en aquella República, del Frente Popular Español”e, segundo din algúns, por  sospeitar que as anotacións en alfabeto fonético que posuía eran unha clave secreta de espionaxe. Foi entregado ás autoridades militares golpistas de Tui. Consultando documentación da causa militar 809/36 que contra el se instruíu, despréndese que  Aníbal Otero era un home comprometido coa causa da República e a utilización das acusacións  contra el de varias persoas españolas, que pasaban as vacacións ou  residían por outros motivos, no norte de Portugal e coincidiron con el no Hotel Rio Minho de Valença.
    Nun dos resultados da sentenza afírmase que contra acción do exército encamiñada a "rescatar a España del del mando de los gobiernos del Frente Popular, que pretendían desmembrarla” opuxera resistencia un conglomerado de membros e simpatizantes do Frente Popular 
los que al alzarse en armas contra España, hicieron patente una revolución con el fin de implantar la dictadura del proletariado al servicio de Rusia.
    Afirman que Aníbal Otero, pensionado en Portugal pola Junta de Ampliación de Estudios, ademais de manter estreita relación co embaixador español en Lisboa, trasladouse a Valença do Minho enviando novas do “movimiento Nacional” e declarándose fervente defensor da causa marxista. Tamén   manifestara a súa afiliación comunista e expresara os seus desexos de cruzar a fronteira “uniéndose a los comunistas y con ellos luchar con las armas contra la verdadera España."
Condénase ao acusado a reclusión perpetua  por un delito de rebelión militar, coas accesorias de interdición civil e inhabilitación absoluta perpetua, ademais das correspondentes responsabilidades civís.
    Estivo  na colonia penitenciaria  de san Simón, logo da súa detención efectuada o 19 de agosto de 1936. Sabemos da súa relación coa prisión de Figueirido, ademais de por fontes orais, por unha dilixencia (7-4-1941) de  notificación de conmutación  da pena  pola de seis anos e un día. Tanto en san Simón como en Figueirido participou nas actividades de formación organizadas polos propios presos: alfabetización, aprendizaxe de idiomas, matemáticas, etc e, como nos conta Dionisio Pereira, tamén aproveitou para recoller notas sobre o vocabulario dos canteiros.
    Con data de 23 de maio de 1941, a dirección da prisión de Figueirido comunica o pase a liberdade condicional de Aníbal Otero, que fixou a residencia en Ribeira de Piquín. (Unha interesante biografía sobre Otero: Alonso Montero, Xesús. Aníbal Otero. Lingüística e política na Guerra Civil e no franquismo. Xerais, Vigo 2011.)
    A que fora prisión central de Figueirido está na actualidade comprendida no recinto da BRILAT e a etapa na que actuou como instalación carceraria segue a ser unha zona de sombra nos anos do medo.

lunes, 17 de junio de 2013

Circular antigolpista


Hoxe está fóra de toda dúbida  que o golpe militar de xullo do 36 foi a culminación dunha actividade conspiradora contra a 2ª República, que se iniciou dende o mesmo momento da súa  proclamación. Algunha destas intentonas leváronse á práctica, como foi a de Sanjurjo no ano 1932 que resultou falida. A partires do triunfo do Frente Popular, a actividade conspiradora incrementouse e sinaláronse diversas datas para levar a cabo o golpe; nalgún caso, como o previsto para abril de 1936, foi adiado porque aínda había dúbidas nalgúns dos xefes militares e polo feito de que o goberno tivo coñecemento da trama e adoptou algunhas medidas pouco expeditivas.
No ambiente había a sensación de que, dun momento a outro, o golpe tería lugar. Os sectores republicanos  máis avanzados non deixaban de advertilo ante unha actitude de certa indiferenza por parte do goberno.
O movemento obreiro fixo repetidas advertencias  e, nesta entrada, trataremos da efectuada polo Comité da Alianza Obrera de Vigo o tres de abril de 1936  [ Causa 711/36. AIMN]. A través dunha titulada “Circular urgente y de vital interés para la clase trabajadora” dá a coñecer os manexos que a “clase reaccionaria” estaba realizando para o “sojuzgamiento absoluto” das clases traballadoras así como o aplanamento de todos os partidos proletarios:
A juzgar por los preparativos, cabildeos y reuniones que se llevan a efecto desde antes del 16 de febrero y que continúan realizándose en la actualidad, quieren elevar a la categoría de realidad sus propósitos de establecer una DICTADURA FASCISTA mediante un golpe de estado de carácter militar, golpe de estado que ya debió ser dado antes de ahora y que no se hubo realizado por temor o cobardía de los comprometidos a ello, o por no haber tenido el momento apropiado.
Ademáis de dar a voz de alerta a todos os afiliados, o comité resume en tres puntos as instrucións sobre a maneira de actuar, de levarse a cabo o golpe:
PRIMERO: Inmediatamente que se produzca un gecho (sic) de carácter militar o civil, sin esperar aviso ni orden de ninguna clase, paralización absoluta de todo trabajo y oposición por todos los medios posibles al triunfo de este asalto al poder, procurando que toda la clase obrera está en la calle en pie de guerra. SEGUNDO: No admitireis para este caso concreto ninguna orden ni indicación que no procedan de esta ALIANZA OBRERA la cual os las dará directamente o por mediación de vuestros organismos superiores responsables. TERCERO: Cumplimiento exacto de todas  las órdenes que curse ALIANZA OBRERA en el transcurso de la lucha que pueda establecerse.
A circular estaba asinada polo secretario José Araújo (fusilado o 21-10-36) e polo presidente Demetrio Bilbatúa (fusilado o 27-8-36).
Cando nas últimas horas do 17 de xullo chegaron a Pontevedra as novas do levantamento das tropas do norte de Marrocos, a postura das autoridades civís foi, nun primeiro momento, a de confiar nas promesas dos mandos militares de fidelidade á república e de que non sairían á rúa se se mantiña a orde; o día 18 xa se constitúe o Comité de Defensa da República e tómanse diversas medidas pero non se convoca a folga xeral  ata as 11 e media da mañá do luns 20.
Véxase: O 20 de xullo de 1936 en Pontevedra: o golpe (2)

domingo, 19 de mayo de 2013

Epistolario (2) : De Guillán a Maquieira.


O vindeiro sábado, organizado pola concellería de patrimonio, terá lugar un roteiro sobre a “Pontevedra heterodoxa” que servirá para lembrar as vidas e os espazos ligados a unha serie de persoas tan interesantes como descoñecidas na cidade.
Entre estes “heterodoxos” situaremos ao farmacéutico Joaquín Maquieira Fernández, moi coñecido pola súa botica e menos pola súa faceta de destacado político republicano (Izquierda Republicana) e de “venerable mestre” da loxa masónica pontevedresa Helenes nº 7, á que pertencía co nome simbólico de Ives Delage. Tamén podemos englobar neste concepto a Manuel Guillán Abalo, natural de Vilagarcía, mestre nacional, masón co grao 3º, de nome simbólico Fermín Galán , integrante da citada loxa e militante republicano (ORGA) e do partido galeguista.
En 1935, Manuel Guillán atopábase en Madrid onde estivera agregado á inspección educativa e, máis tarde, ao grupo escolar "Vicente Blasco Ibáñez", situado na Praza de España.
Queridísimo amigo: Por múltiples razones que de la carta se deducirán y sobre todo por satisfacción de mi profundo sentimiento no quiero ni un instante más dejar de escribirte y en tu doble personalidad [referencia ao cargo masónico de Maquieira] hacerlo a todos mis tan queridos h:. [notación masónica] pues a todos, a todos, los recuerdo constantemente con profundísimo cariño, hasta tal punto, que es lo único que echo de menos y cuyo recuerdo, con mucha frecuencia, me ocasiona amarguras.
Así comeza a carta, datada en Madrid a 26 de marzo de 1935, que Guillán lle dirixe a Maquieira, facilitada pola policía ao xuíz Ángel Colmeiro, encargado da instrución da causa sobre a masonería galega e asturiana, e que se atopa na peza 3ª, rollo 4º, da causa 155/937 instruída por el supuesto delito de ACTIVIDADES PELIGROSAS. (Centro Documental de la Memoria Histórica. Salamanca)
O interese da carta radica na información de primeira man sobre a evolución política do momento, sobre certas actividades de captación da masonería e referencias a personaxes relacionados con Pontevedra. A redacción é moi cauta e, en determinados temas, pouco explícita debido ás posibilidades de que chegue a mans non desexadas: Desde luego ojo y ojo con los confidentes que en todas partes existen.
O carácter e a relevancia das informacións que Guillán transmite a Maquieira acreditan o importante papel que tiña na organización e explica as cautelas tomadas.
Comunica a posibilidade de que viñera destinado un xefe de carabineiros, Isaac Llopis, [Refírese a Isaac Llopis Muñoz, coronel, liderou a resistencia de Almería contra a sublevación militar], grao 33 da masonería e que o xeneral destinado ao mando da rexión militar na Coruña.
es elemento apto, con condiciones y fácil para ingresar y convendría que vosotros y los de Vigo viéseis la manera de llegar a el y hacer las [ilexible] gestiones. Estas sugerencias las he recibido de elementos que estaban realizando i (sic) ultimando las gestiones para ello y se me participó para que os lo comunique y veais lo que podeis hacer, pues recordando textuales palabras, es conveniente y excelente elemento.
Non deixa pasar a ocasión da bulra sobre os seguidores de Gil Robles: ...pero me caí con la gripe, digo CEDA, como le llaman por aquí, e conta a axitación nas rúas madrileñas con mobilizacións contra as penas de morte a algúns dos condenados en outubro do 34. 
El sábado pasado la conferencia de Sánchez Román toda ella sabrosísima; pero su final más sabroso aún pues resulta que en estos momentos existe aquí un Monarca [ Alcalá Zamora] que entrega el poder a un hombre [Lerroux], para gobernar sin hacer caso a la Constitución.
Non deixa de estar presente a preocupación pola actitude que puideran adoptar os militares, dos que se rumoreaba a posibilidade dun golpe de estado, pois no deja de haber quien supone, que cuando los cavernícolas se den cuenta que les pasó la hora y escapó la presa harán una astracanada. 
Adianta a futura constitución dun pacto entre republicanos de esquerda, socialistas, comunistas e CNT para ir xuntos ás eleccións, non sen certas dúbidas: No sé que valor darle a esto, desde luego el conducto por que llega es bueno.
Sobre a súa actividade masónica volve a utilizar unha linguaxe críptica pero podemos deducir que non pedira a afiliación a ningunha loxa pero estaba en contacto e á espera de integrarse no taller que máis se adaptase ao seu temperamento.
Nos últimos parágrafos atopamos referencias a compañeiros:
 ¿Pintos [Basilio Pintos Fonseca ?] estudia mucho? ¿Como está el ánimo de Sarmiento? [Delmiro Sarmiento?] ¿Y Jar? [Antonio Jar ?] ¿Habeis premiado la labor del de Tuy [Manuel Vicente Álvarez?] y del de el Barco de Valdeorras [?] Le denomino así por precaución. 
 Aínda que non hai total seguridade na atribución que propoño, apunto unha moi breve referencia de cada un: Basilio Pintos Fonseca, grao 1º, nome simbólico Fraterno; Delmiro Sarmiento, capitán retirado, militante socialista detido en outubro de 1934; Antonio Jar Dobarro, de Vilatuxe, concelleiro en Lalín por Izquierda Republicana, detido tras o golpe militar, morreu en Salcedo; Manuel Vicente Álvarez, funcionario de prisións en Pontevedra (1933-36), masón, veciño de Tui.

domingo, 21 de abril de 2013

Vigo: ocupación de libros e documentos.

Ás catro da tarde do 19 de agosto de 1936, forzas da Guardia Civil mandadas polo coñecido tenente Francisco González Rodríguez “O Rabioso”, chegaban ás “casas baratas” de san Roque (Vigo). O motivo era rexistrar o domicilio e horta do concelleiro socialista José Caldas Iglesias por “tener sospechas de que se ocultasen armas o documentación relacionadas con el actual movimiento”.
No domicilio incautan libros e documentación variada da que xulgamos interesante dar conta polo miúdo; libros: “El esperanto”, “Crimen de Salvatierra”, “La Guerra Carlista”, “Abajo las Guerras” [ Abajo las armas?], “Política Española”, e 19 novelas de distintos autores; 5 “Cuadernos Socialistas”; folletos: “Historia de la Internacional”, “Nuevas formas del capitalismo”; un caderno coa memoria da Federación de Traballadores de Vigo; 4 talonarios do homenaxe a Pablo Iglesias, 56 exemplares do xornal “Solidaridad Obrera” [Solidaridad ?], unha tarxeta de “Guerra a la Guerra”, unha carta do dirixente obreiro Botana e varios oficios do concello.
Nunha caixa enterrada na horta atopan os seguintes efectos: 2 pistolas antigas sen munición, un puñal, unha conta pola comida no cárcere de varios detidos en outubro de 1934 por un importe de 1484,40 pesetas, unha carta dun mestre de Ourense marxista, o libro “El arte de la insurrección”, unha folla con textos contra a pena de morte, unha carta do “revolucionario I. Seoane” á Juventud Republicana, varias cartas de camaradas e convocatorias de reunións das que salientamos unha sobre o Bloque Popular asinada por Seoane e Bilbatúa e outra do sindicato de tranviarios dirixida aos obreiros e campesiños; tamén se atoparon regulamentos de sociedades e listados de afiliados a organizacións obreiras, estes listados serán utilizados na persecución de dirixentes obreiros como se pode comprobar nas anotacións feitas nos mesmos con posterioridade. Todo este material estaba envolvido por un xornal con data do 17 de xullo de 1936. Ademais, “por debajo de la caja un puñal con mango en forma de cruz con la hoja sinuosa”.
Todo o anterior aparece asinado polos gardas e polo propio José Caldas nun “Atestado por detención de un presunto sedicioso y ocupación de libros y documentos, en su casa y una huerta” que forma parte da causa 714/36. (AIMN).
En declaracións de Pilar Alonso, muller do dirixente socialista José Araujo, veciño de Caldas, asegúrase que foi ela a que mandou enterrar estes efectos na horta de Caldas “por tener a su marido en la prisión del partido y para evitarle los compromisos que pudieran alcanzarle o responsabilidades”; esta declaración é confirmada por unha criada.
José Caldas Iglesias, mestre de taller na Escuela del Trabajo, recoñece como seus algúns dos libros relacionados anteriormente, entre eles “San Manuel Bueno, mártir”, “Abajo las armas” e “La araña negra” pero afirma descoñecer a existencia dos efectos enterrados na horta.
O 20 de abril de 1937 celébrase en Vigo un consello de guerra contra José Caldas e Antonio Carballo Vázquez, este último tamén concelleiro (Izquierda Republicana) e masón; actúa como defensor o capitán de infantería Fabián de Caso. Nun resultando da sentencia afírmase que se reuniran o 20 de xullo con 
personas destacadas del extremismo en el Ayuntamiento con objeto de dirigir desde allí por medio de agentes de enlace que constantemente entraban y salían en el despacho del Alcalde, donde la reunión tenía lugar, a las turbas que en la calle se enfrentaban a la fuerza pública.
 Decláranos responsables, en concepto de autoría, dun delito de rebelión militar coa agravante de perversidade e transcendencia da súa actuación polo que son condenados a morte. Foron executados o 12 de maio de 1937 no castelo do Castro.

domingo, 31 de marzo de 2013

O dereito a saber. Antonio Chaves del Río.


Manuel Vázquez de la Cruz, para moitos de nós Manolo O Ferruxo, é un home de múltiples saberes que, periodicamente, nos ofrece na súa sección de O Punteiro  no Faro. Nas últimas semanas o seu relato achéganos ás historias de vida dalgúns tudenses asasinados no 36. Emprega ese punto de sensibilidade que nos fai partícipes do drama vivido polas vítimas e polos seus descendentes. O amigo Manolo desculparame que faga meus uns parágrafos do seu último artigo:
Por eso queremos que se estudie y esperamos que la memoria histórica, con ley o sin ley, funcione. No podrán ahogarla y no debieran pretenderlo. Ellos, los que dicen que no hay que remover, no lo hicieron pero si quieren sumergir las conciencias es como si lo hubieran hecho y se convertirán en cómplices [...] Después de conoceros, pienso que vosotros quizás los perdonaríais porque sois una familia excepcionalmente buena. Con vuestro núcleo familiar no han podido. ¡Pero cuanto daño os han hecho y os siguen haciendo predicando el olvido! ¿Cuanta miseria hay en no querer recordar?  ( Faro de Vigo, 29-3-2013.)
Reconforta que, cada vez máis, haxa persoas que defendan a necesidade de lembrar, de explicar, de facer historia sobre o sucedido naquelas datas. Que lonxe as súas palabras do lido fai uns días nun xornal no que se sostiña que ese período bastaba con enumeralo, porque cousas así agora non se deben sacar!. A vella historia de non remexer as feridas, de non mancar a sensibilidade dos descendentes dos verdugos... E a sensibilidade dos descendentes das vítimas?. Como ben escribe Manolo, hoxe ninguén busca a vinganza, os responsables directos ou indirectos da masacre foron morrendo nas súas casas e os seus descendentes nada teñen que ver cos crimes dos seus antepasados. Pero algúns aspectos da represión aínda non están suficientemente esclarecidos e moitos descendentes, setenta e seis anos despois, queren saber máis sobre a vida e a morte dos seus.
    Un destes familiares entrou en contacto comigo fai un par de anos en busca de información sobre a morte de Antonio Chaves del Río. Os datos que se tiñan eran escasos e contraditorios.  Algúns investigadores afirman que foi executado en Pontevedra o 13 de decembro de 1936 (Nomes e Voces), outros sosteñen que foi “paseado” e apuntan diversos lugares para tal feito. Esta disparidade corrobora as dificultades existentes  no estudo deste período; ogallá  fora tan fácil como poñer no buscador da hemeroteca “patrullas nocturnas”, mirar as actas de defunción ou manter unha charla de café, como alguén afirmou estes días.
Hoxe podemos aportar datos relevantes sobre o caso e que publicamos esperando que cheguen a ese familiar pois temos dificultades para facelo directamente.
Antonio Chaves del Río, casado, mariñeiro, fillo de Ángel e Pilar, naceu en Cambados o 17 de setembro de 1886. Era presidente do Sindicato de Industrias Pesqueiras y Oficios Varios (CNT). No atestado para descubrir aos “promotores del movimiento antimilitar”, apúntase que foi Antonio Chaves (a) Ñopo quen se presentou, ás dez da noite do 20 de xullo, na casa dun dos propietarios da ferretería Otero demandando municións para repartir entre os elementos obreiros.
    Ese mesmo día houbera unha reunión na que participaron o alcalde, José Manuel Silva (socialista), Antonio Chaves (CNT), Peregrino Pontevedra (IR) e outros; nesta reunión decidiuse formar grupos  para a recollida de armas.
O 24 de setembro, o delegado de Orden Público puxo a disposición do comandante militar de Pontevedra a Elías Porto Trigo, Manuel Silva Losada, e Antonio Chaves del Río, detidos no cárcere  de Cambados e comunícalle que José Varela Oubiña e Manuel Bugallo Martínez xa estaban presos no cárcere da capital.
    O informe da Guardia Civil sobre Antonio Chaves afirma que 
Observa mala conducta moral, pública y privada. Profesa ideas extremistas muy arraigadas, mostrando siempre su odio al capital.
 Continúa afirmando a súa condición de dirixente cenetista, impulsor dunha longa folga de mariñeiros, propagandista da Fronte Popular e que 
 se distinguió en organizar el movimiento antimilitar, formando grupos a los que designaba aldeas y parroquias para la requisa de armas y otros para la ocupación de municiones y explosivos, alentando a dichos grupos para que con valentía entrasen en las casas particulares, pudiendo asegurarse que, después del Alcalde, era en la localidad el alma del movimiento. Por lo expuesto puede considerarse muy peligroso para la situación actual y es completamente opuesto al movimiento salvador de la Patria. (Informe do comandante de posto da Guardia Civil. 14-10-36. AIRMN).
O consello de guerra contra Chaves e outros cambadeses celebrouse o 10 de decembro de 1936 e foi condenado por rebelión militar a unha pena de reclusión perpetua coa accesoria de interdición  e inhabilitación absoluta perpetua.
    O 28 de decembro de 1936 aplícanlle a “lei de fugas” co pretexto dun traslado dende a illa de san Simón  ao cárcere de Pontevedra. A comunicación asinada polo comandante Velarde segue a redacción habitual nestes casos:
Al ser conducido en la noche del 28 de Diciembre último por fuerza del puesto de esta Capital el preso ANTONIO CHAVES DEL RIO, desde el Lazareto de San Simon a la Carcel de esta Capital, segun orden al efecto, al pasar por la carretera de vilaboa a Santa Cristina debido a una avería del automovil que los conducia fue preciso parar para su reparación en cuyo momento el conducido, aprovechando la obscuridad de la noche intentó fugarse no consiguiéndolo por que a los primeros disparos que hizo la fuerza cayó a tierra gravemente herido falleciendo a los pocos momentos siendo conducido su cadáver al depósito del cementerio de esta Capital. Tengo la distinción de participarselo en contestación a su atento escrito de ayer. Dios guarde a V.S. Muchos años. Pontevedra, 6 de marzo de 1937. El primer Jefe accdtal. Joaquín Velarde Velarde. (AIRMN. Causa 1123/36. Ortografía orixinal)

lunes, 11 de marzo de 2013

Genaro Estévez Posada


Algunhas fontes orais contáronme que un carteiro lle abrira algunhas cartas de compañeiros e entregárallas aos falanxistas, que delas se desprendía unha hipotética homosexualidade e esa fora a motivación do seu “paseo”. Nunha lectura detida da correspondencia incautada non atopamos ningún indicio do apuntado por ditas fontes e si unha forte carga de camaradería e militancia revolucionaria compartida; tampouco foi asasinado mediante o método do “paseo” senón por fusilamento logo dun consello de guerra.
O día un de agosto de 1936 un grupo de “cívicos” e gardas civís mandados polo capitán Lledós rexistra a casa de Gumersindo Estévez, coñecido dirixente agrario de Salcedo. Entre outros documentos atopan correspondencia particular, selos de cotización e carnets de organizacións revolucionarias e que pertencían ao seu fillo Genaro que estaba fuxido.
Genaro presentouse no cuartel da Guardia Civil ao saber do rexistro “ y en virtud de la invitación que se le hizo a su padre”. Tiña 23 anos, solteiro, carpinteiro de profesión; no interrogatorio 
reconoce que cuando estaba en el servicio y quizá debido a las malas compañías con que se reunía, pensaba de la forma que demuestran sus cartas.
 Declara pertencer a unha célula comunista de Salcedo e estar asociado á Sociedade Cultural Deportiva á que pagaba unha cota de 25 céntimos mensuais. Nega que baixara a Pontevedra o día 20 formando parte dun grupo de persoas armadas.
Un coñecido militante fascista de Salcedo declara que é 
un individuo peligroso por ideas extremistas, ejerce el cargo de organizador y secretario de las células comunistas de Salcedo y lo ha visto el día 20 del pasado julio desde las ventanas de la cárcel, portando una escopeta, con la cual al parecer trataba de hacer frente a la fuerza pública.
O informe emitido polo concello afirmaba a súa boa conduta, a pertenza á Juventud Cultural de Salcedo e ignoraba antecedentes políticos.
O xuíz instrutor, capitán Leonardo Enríquez, considérao como integrante dos grupos armados que baixaron a Pontevedra “sin demostrar que hiciera frente a la fuerza”e eleva consulta á superioridade sen efectuar auto de procesamento. A resposta da autoridade militar conclúe que incorreu nun delito de rebelión militar: 
 La confirmación de los indicios de culpa apreciados depende de que se demuestre o no en autos que obraron por su propio impulso como cabecillas, propagandistas o dirigentes o por el contrario como seducidos entre tantos pobres obreros españoles.
Dítase auto de procesamento o 7 de setembro. Un dos resultandos deste auto pode ser un perfecto exemplo dos fundamentos nos que se baseaba a chamada “xustiza ao revés”: 
RESULTANDO: que el 20 de julio último, los elementos extremistas de esta Capital y de otros pueblos de la provincia, en relación con sus afines de toda España se levantaron en armas con el propósito de transformar el régimen social y político español, implantando el soviético y a tal fin se reunieron en la Alameda de esta Capital en las proximidades del Cuartel del XV Regimiento de Artillería Ligera numerosos individuos armados con el propósito de impedir que las fuerzas del Ejército salieran de sus cuarteles, declarasen el estado de guerra y malograsen sus criminales y antipatrióticos propósitos.
Tamén se afirmaba no auto que Genaro tiña ideas comunistas, ocupáraselle abundante correspondencia e documentación deste carácter e que fora visto pasando por diante do cárcere armado cunha escopeta.
Diversas testemuñas declaran ao seu favor, entre elas o alcalde de barrio do Birrete e da Esculca, Benito Acuña (detido ao acabar o xuízo e morto por un sospeitoso suicidio no calabozo); tamén presta testemuño un relevante falanxista da parroquia que apunta as ideas extremistas de Genaro pero xúlgao incapaz de cometer o menor acto de violencia e afirma que non sabe que cometera ningún, non sendo máis que “uno de tantos inducidos en la parroquia de Salcedo por los dirigentes extremistas” e que estaba case seguro de que non era secretario nin organizador da célula comunista.
No relato de feitos, o fiscal Hernán Martín Barbadillo, logo de confundir Salcedo con Salceda de Caselas, pide pena de reclusión perpetua a morte. O consello de guerra contra Genaro e Salvador Pastoriza celébrase na tarde do 18 de setembro de 1936, presídeo o tenente coronel Francisco Lorente e actúa como defensor o alférez de artillería Félix de la Cuesta que pide a absolución.
A sentencia é de pena de morte; afírmase que foi organizador dunha célula comunista e que estaba en comunicación directa con elementos comunistas de Tui, Ferrol e Asturias e mantiña correspondencia con eles para organizar a revolución e que estas actividades tamén as levaba a cabo cando cumpría o servizo militar na armada, pois nunha das cartas “vierte toda clase de conceptos injuriosos contra sus oficiales y Jefes.”
Genaro Estévez Posada foi executado ás seis da mañá do 22 de setembro de 1936 no quilómetro un da carreteira de Campañó (A Caeira) e enterrado no cadro 4, sepultura 888, do cemiterio de san Amaro.

domingo, 17 de febrero de 2013

Xuventudes Socialistas Unificadas (e 2)

Os problemas locais son tratados no segundo apartado. Recoñece contar con moi poucas mulleres afiliadas e apunta a necesidade de convencelas a través de conferencias sobre problemas que as afectan e que se deben tratar de solucionar mediante a xuventude unificada, enrolalas  na fronte contra a guerra e o fascismo, facilitar que teñan unha organización propia dentro da Casa de la Juventud. Así mesmo, as mozas deberían afiliarse sindicalmente tomando como exemplo a decisión das xastras pontevedresas de constituírse nun sindicato.
    Outro dos obxectivos a nivel local sería organizar o maior número posible de Casas de la Juventud nas cales 
además de charlas sobre problemas de interés, de una escuela que además de enseñar a leer y escribir, sirva de orientación marxista, con su rincón de lectura, una sección femenina en la que se enseñe corte a las jóvenes, haciendo ropa para los parados y sus hijos, labor en  que se puede atraer hacia ella a personas católicas humanitarias, y en donde además se dan toda clase de enseñanzas para la juventud laboriosa, como cuadros artísticos, masas corales...
    Está presente tamén a necesidade de captación na idade infantil (pioneiros) e crear un “rincón infantil” na Casa de la Juventud 
buscándole solución a sus problemas deportivos, culturales, etc; luchando por un funcionamiento regular de las cantinas y roperos escolares; porque las escuelas funcionen como debe hacerlo toda escuela de la Nueva Educación, en la que el niño pobre cuente con toda clase de apoyo, aumentando y creando becas, etc; ayudándole la J/Unificada en todo lo posible, sin perder aquellas su carácter autonómico, y cuando se les presente un problema, al tiempo de solucionárselo, hacer ver en el por qué esta sociedad capitalista no se preocupa de el, mientras que de nosotros merecen la máxima atención.
    Neste ámbito local, tamén existe unha referencia á necesidade de controlar as Culturales Recreativas.
    O punto terceiro do documento trata do campo sindical e do campesiño. 
 Es necesario la formación de grupos juveniles sindicales que, en el seno de los sindicatos, luchen por mejoras económicas y culturales de la juventud, de mutuo acuerdo con el P.C. y el ala izquierda del P.S.
    Logo de repasar os problemas do campo e a necesidade dun novo enfoque económico, defende un cultivo racional con selección de sementes, posta a disposición dos campesiños da Misión Biolóxica, creación de organismos de financiamento  das colleitas con pago de  abonos, sementes e xornais que se devolverían, sen intereses, á recollida da colleita e, no caso de perda, estarían exentas de pago.
    No ámbito cultural recomenda, sempre que sexa posible, o emprego dos mestres “para que dé conferencias sencillas sobre temas importantes y que nosotros podíamos insinuarles”
    O punto cuarto (no texto aparece nomeado como 5º) trata das eleccións de delegados e do comité.
    Remata o documento co punto quinto, de proposicións xerais, cunha petición de revisión xeral de impostos de xeito que todo campesiño que pagase menos de 100 pesetas de base impoñible quede exento de pago, aumentándollo aos podentes e tamén piden que a nova organización 
deberá pertenecer a la I.J.C. [Internacional Juvenil Comunista] manteniendo relaciones cordiales con la I.J.S. [Internacional de la Juventud Socialista] para dentro de ella laborar por la unificación de toda la juventud en una sola organización.”