Eran as seis da
tarde do once de novembro de 1936 cando comparece na comisaría
viguesa o médico de prisións Francisco Bustelo Bustelo; detivérano
por orde da comandancia militar acusado, xunto co inspector
provincial de prisións Fernando Lago Búa, de extorsionar o médico
José Ramón de Castro preso no lazareto de san Simón. O consello de
guerra, ao que os acusados renunciaron asistir, celebrouse o 21 de
decembro e ambos foron condenados a pena de morte. Executáronos nos
arredores do cuartel do Castro (Vigo) na véspera de Reis do ano
1937.
Despois de coñecer
a condena, Bustelo tentou conseguir un indulto que o librara da
morte; nese senso chegou a ter relación coa trama corrupta da
Falanxe pontevedresa, en concreto co xefe provincial de investigación
Ricardo Menéndez Bustamante “O Cubano”, que acompañado dun
familiar do médico viaxou a Coruña co fin de facer xestións para
conseguilo. Así queda reflectido nun informe sobre o falanxista:
“Concomitancias que tuvo y gestiones que intentó hacer con el
médico fusilado por sentencia militar don Francisco Bustelo”.
Non quedaron aquí
as xestións e Bustelo dirixiu unha carta ao propio Franco da que
puidemos ler algún borrador e anotacións así como a redacción
final; ofrecemos a transcrición completa da remitida a Franco polo
interese que presenta.
EXCMO. SEÑOR DON
FRANCISCO FRANCO, GENERALÍSIMO DEL EJÉRCITO ESPAÑOL.
FRANCISCO BUSTELO
BUSTELO, mayor de edad, casado, médico, vecino de Vigo, condenado a
muerte por el Consejo de Guerra, celebrado en dicha ciudad el
veintiuno del corriente mes y año, y preso en la cárcel del
partido, ante V.E. respetuosamente recurre y con el mayor respeto y
consideración expone.=
o====oooOooo::HECHOS::oooOooo====o
-----I-----
Desde hace más de
veinte años vengo desempeñando gratuitamente mis servicios médicos
en la prisión de Vigo, y recientemente por el Iltmo. señor
Comandante Militar de esta plaza, atendiendo a mi historia de hombre
de orden y a mi leal adhesión al salvador movimiento nacional, fuí
nombrado encargado de los servicios sanitarios.
-----II-----
En el mes de agosto
ingresó en esta prisión el doctor don Ramón de Castro, de
conocidísima significación izquierdista y destacado masón, según
publicamente reconoció. Me unía a este señor por razones
profesionales, una amistad cordial.=
Como circularan
rumores respecto a posibles peligros que pudiera correr la vida del
preso, me rogó encarecidamente que yo intercediera en su favor para
conseguir su libertad, aunque para ello tuviera que satisfacer una
crecida multa, y me manifestó que la persona indicada para
alcanzarlo era el inspector provincial de prisiones señor Búa, que
se presentaba como gozando de gran autoridad y predicamento, y
balsonando [sic] de conseguir, por servicios prestados al movimiento,
cuanto se proponía.=
Me dirigí a este
señor, con quien por mi carácter de médico de la prisión, tenía
buena amistad, y él le indicó que mediante una multa de doscientas
mil pesetas, podía conseguir su propósito el doctor Castro; así se
lo participó a éste, actuando de inconsciente instrumento en la
realización de un delito de estafa por el inspector concebido.=
-----III-----
Formose a mi
alrededor un ambiente de perversidad que me ha llevado más que los
hechos mismos, a esta dolorosa situación.=
Él ha influído
grandemente en el ánimo de todos, y no se ha reparado en tres hechos
que yo considero de trascendencia suma.=
Es el primero, que
el doctor Castro, persona que el día del juicio lloraba y se
arrodillaba, arrepintiéndose de sus errores, como publicamente se
arrepintió de su carácter masónico, lo mismo lloraba y se
arrodillaba en la cárcel para que intercediera en su favor, y ya el
ambiente de la ciudad, ha reacionado [sic], Exmo señor en su contra
y en favor mio, pues todos los vigueses, patriotas adheridos al
movimiento nacional, saben muy bien, y lamentan ahora, que un hombre
como yo religioso, de derechas, luchando al lado del orden en mil
novecientos treinta y seis, como en mil novecientos treinta y cuatro
y como siempre, me veo perdido por las lágrimas y los tardíos
arrepentimientos de uno de los causantes de esta catástrofe
nacional, lágrimas y arrepentimientos que en el acto del Consejo,
los propios señores del Tribunal, seguramente en conciencia habrían
pensado como todo el público, que tenía más de temerosa adulación,
que de sentida contricción [sic] por las culpas cometidas.=
Es el segundo, que
el propio inspector de prisiones, reconoció mi inocencia, declarando
su única culpabilidad.=
Es la tercera, que
los dos documentos de crédito de cien mil pesetas cada uno, que se
extendían contra el señor Castro, ninguno de ellos estaba a mi
nombre, ni por persona por mi conocida siquiera, sinó a favor
de un cuñado del inspector de prisiones, buscado por él, de manera
que si la estafa se llevara a término, mi participación en el
negocio dependiera unicamente de la voluntad de Búa, y hay que
suponer, que al arrastrar yo las tremendas responsabilidades de ese
delito, no iba a quedar pendiente su lucro de la voluntad única de
un estafador; exigiría que uno de los documentos se extendiera a
nombre de persona de mi confianza, para asegurar los beneficios del
delito. Esto es de toda evidencia.=
-----IV-----
Si Exmo señor, la
presión del ambiente formado por diversas causas, que no son de este
doloroso momento, me ha empujado a la muerte, más que mis propias
culpas. Es triste, es tan trágico como la muerte misma, que quien ha
sido siempre español por encima de todo, quien arrostró por la
causa nacional durante el primer semestre del año corriente todos
los peligros; quien se honró con la amistad y la confianza del Exmo
señor don José Calvo Sotelo, se vea envuelto en este gravísimo
proceso, que culmina tragicamente en gran parte por la doblez e
insincera caloboración [sic] de uno de los rojos más destacados de
la ciudad. Un rojo que con su doblez y su adulación, colabora en la
condena por traición a la Patria, de un entusiasta español, adicto
de corazón a la causa nacional.=
Tengo esperanza de
que V.E. me hará justicia, y si así no fuera, seguridad plena de
que la España que nace me la hará en su día, reivindicando mi
nombre del fangal en que le ha envuelto un ambiente injusto e
infundado, el que seguramente ha facilitado la inusitada rapidez del
procedimiento.=
-----V-----
Yo quisiera que
pudieran hablar todos los falangistas de Vigo, que pudieran decir
como yo durante los meses de Marzo a Julio, cuando era más violenta
la presión del Frente Popular, contribuía a libertarlos de la
prisión como hice con JOSÉ HILAS MÉNDEZ, MARIANO GARCÍA, GUSTAVO
KRUQUENBERG, MIGUEL COLMEIRO, ALFONSO REFOJO, JOSÉ VÁZQUEZ, GERARDO
RODRÍGUEZ, JESÚS SOBRAL, RAMÓN LAGO OLANO, ANÍBAL VICENTE, MANUEL
PARDELLAS, JESÚS ROCA, EMILIO MARIÑO, BENIGNO SOTO, EDUARDO SIMIL,
JOSÉ CONDE, JOSÉ DOMÍNGUEZ, PEDRO HILAS, JOSÉ UBEIRA, RAMÓN
ARBONES, GIORDANO CINGARLA, JOAQUÍN SUÁREZ, FRANCISCO LEIS,
FEDERICO HILAS, LUCIANO CONDE, MANUEL FERNÁNDEZ GARCÍA, RAMÓN
ARIAS, MELCHOR HERRERO, JOSÉ LUIS VARELA, FERNANDO VÁZQUEZ, JOSÉ
DE LA CAMPA, ALFONSO CAPELO, ENRIQUE CAMESELLE, AGUSTÍN FERNÁNDEZ,
EDUARDO COUTO, MARCIAL ESCOBAR, ANTONIO BAQUEIRO, JUAN PÉREZ, MANUEL
MARTÍNEZ, ALFONSO DURÁN, DANIEL BUHIGAS, FERNANDO HILAS, JOSÉ
CASAS E [sic] FERNANDO PEREIRA.=
Ellos más que nadie
podrán decir cual fué siempre mi conducta.=
Por lo expuesto a
V.E. respetuosamente:=
SUPLICO me sea
conmutada la pena de muerte por la de perpetua, invocando como mi
intercesora ante los sentimientos de V.E. a la Virgen María, mi
madre a la que pido se apiade de mi, ya que si he cometido culpas no
ha sido nunca la de no amar a mi Patria sobre todas las cosas, y la
de no servirle fielmente, sin la menor concomitancia con los que se
han alzado para acusarme ante los Tribunales.
VIVA ESPAÑA, ARRIBA
ESPAÑA, VIVA EL GLORIOSO EJÉRCITO ESPAÑOL.
Vigo, treinta de
Diciembre de mil novecientos treinta y seis.
Aparece asinada por
Francisco Bustelo Bustelo.